પેપર લીક, નકલ કૌભાંડ અને પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં ગેરરીતિઓને રોકવા માટે કેન્દ્ર સરકારે જાહેર પરીક્ષા (પ્રિવેન્શન ઑફ અનફેર મીન્સ) કાયદામાં મોટા ફેરફારોનું પ્રસ્તાવિત બિલ સંસદમાં રજૂ કર્યું છે. આ નવા સુધારા હેઠળ દોષિતો માટે જેલની સજા અને દંડની રકમમાં મોટો વધારો કરવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પબ્લિક એક્ઝામિનેશન એમેન્ડમેન્ટ બિલ, 2026 રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. આ બિલનો ઉદ્દેશ પેપર લીક કરનારા સંગઠિત જૂથો, નકલ માફિયા અને પરીક્ષા આયોજક એજન્સીઓની જવાબદારી નક્કી કરવાનો છે.
જૂના અને નવા કાયદા વચ્ચેનો સૌથી મોટો ફેરફાર સજા અને દંડની કડકાઈમાં જોવા મળી રહ્યો છે. વર્ષ 2024ના કાયદામાં વ્યક્તિગત રીતે નકલ અથવા ગેરરીતિ કરવા બદલ 3 થી 5 વર્ષની જેલ અને 10 લાખ રૂપિયા સુધીના દંડની જોગવાઈ હતી. હવે 2026ના પ્રસ્તાવિત સુધારા બિલમાં આ સજાને વધારીને 5 થી 10 વર્ષની જેલ અને 50 લાખ રૂપિયા સુધીના દંડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. બીજી તરફ, પરીક્ષા આયોજક સંસ્થાઓની સંડોવણીના મામલામાં પણ કાર્યવાહી વધુ કડક બનાવવામાં આવી છે. જ્યાં 2024ના કાયદામાં ઓછામાં ઓછી 5 વર્ષની જેલ અને 1 કરોડ રૂપિયાના દંડની જોગવાઈ હતી, ત્યાં નવા બિલમાં ઓછામાં ઓછી 7 વર્ષની જેલ અને 10 કરોડ રૂપિયા સુધીના દંડની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે.
આ ઉપરાંત, પેપર લીક જેવા ગંભીર કેસોની ઝડપી તપાસ માટે સ્પેશિયલ ટાસ્ક ફોર્સ (STF) બનાવવાની જોગવાઈ પણ બિલમાં સામેલ કરવામાં આવી છે. તપાસ સમયસર પૂર્ણ થાય તે માટે બે મહિનાની સમયમર્યાદા નક્કી કરવાનો પ્રસ્તાવ છે.
બિલમાં પરીક્ષા સંબંધિત ગુનાઓના ઝડપી નિકાલ માટે ફાસ્ટ ટ્રેક કોર્ટ બનાવવાની અને સરકાર દ્વારા વિશેષ સરકારી વકીલની નિમણૂક કરવાની જોગવાઈ પણ છે. ફાસ્ટ ટ્રેક કોર્ટના નિર્ણય સામેની અપીલ હાઇકોર્ટના બે ન્યાયાધીશોની બેન્ચ સાંભળશે અને ત્રણ મહિનાની અંદર તેનો નિકાલ કરવાનો પ્રસ્તાવ છે.
સરકારનું માનવું છે કે આ કડક જોગવાઈઓથી પરીક્ષા પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા વધશે અને લાખો વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્યને સુરક્ષિત કરવામાં મદદ મળશે.
