વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે ફરી એકવાર આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર ભારતના રાષ્ટ્રીય હિતો અને વિદેશ નીતિનું મજબૂત રીતે સમર્થન કર્યું છે. ફિનલેન્ડમાં યોજાયેલા ‘કુલતારંતા ટોક્સ’ દરમિયાન રશિયા પાસેથી સસ્તું ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદવાના મુદ્દે પશ્ચિમી દેશોના સવાલોનો જવાબ આપતાં તેમણે યુરોપિયન દેશોની બેવડી નીતિઓ પર આકરા પ્રહારો કર્યા હતા. તેમણે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું કે યુરોપ વર્ષોથી એવા દેશોને હથિયારો વેચે છે, જેનો ઉપયોગ ભારત વિરુદ્ધ કરવામાં આવે છે.

યુરોપના હથિયારો અને ભારતની સુરક્ષા
પેનલ ચર્ચા દરમિયાન એક પત્રકારે ભારતની રશિયા પ્રત્યેની કથિત ‘સહાનુભૂતિ’ અને તેલ ખરીદી અંગે પ્રશ્ન પૂછતા જયશંકરે તીખો જવાબ આપ્યો હતો. તેમણે કહ્યું, “કોઈપણ યુરોપિયન દેશ પર ભારતીય હથિયારોથી ક્યારેય હુમલો થયો નથી. કાશ, હું યુરોપના હથિયારો વિશે ભારત માટે પણ આવું કહી શકતો હોત.” તેમણે ઉમેર્યું કે ભારતીયોએ ક્યારેય યુરોપના હિતોને નુકસાન પહોંચાડ્યું નથી, જ્યારે યુરોપ લાંબા સમયથી ભારતના દુશ્મન દેશોને હથિયારો પૂરા પાડતું રહ્યું છે.

તેલ ખરીદી પાછળનું વ્યવહારુ ગણિત
પોતાના કડક વલણને યથાવત રાખતા વિદેશ મંત્રીએ ઊર્જા સુરક્ષા અને દેશના બજારની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી હતી. તેમણે કહ્યું, “હું તેલની કિંમત અને તેની ઉપલબ્ધતાના આધારે ખરીદી કરું છું. તે સમયે બજારમાં રશિયન તેલ વધુ ઉપલબ્ધ હતું, કારણ કે યુરોપિયન દેશો પોતે મધ્ય પૂર્વ માંથી તેલ ખરીદી રહ્યા હતા, જે અમારો પરંપરાગત સપ્લાયર રહ્યો છે. પરિસ્થિતિએ અમને આ દિશામાં આગળ વધવા મજબૂર કર્યા હતા.”

અમેરિકાની નીતિઓ પર પણ નિશાન
વર્ષ 2022ની વૈશ્વિક પરિસ્થિતિનો ઉલ્લેખ કરતાં એસ. જયશંકરે અમેરિકાના વલણ પર પણ સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું કે વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવને નિયંત્રણમાં રાખવા અને મોંઘવારી ઘટાડવા માટે ખુદ અમેરિકાએ ભારતને રશિયન તેલ ખરીદવા પ્રોત્સાહિત કર્યું હતું. જોકે બાદમાં પશ્ચિમી દેશોએ પોતાના હિતો અનુસાર પ્રતિબંધોની નીતિ અપનાવી હતી.

જયશંકરે કટાક્ષ કરતા કહ્યું, “આવો કોઈ મોટો સિદ્ધાંત કે નૈતિકતાનો દેખાવ ન કરો. જ્યારે પોતાના હિતમાં હોય ત્યારે એક નીતિ અપનાવવી અને જરૂર ન રહે ત્યારે તેને બદલવી – અમે બધા સમજદાર છીએ અને આ રમતને સારી રીતે સમજીએ છીએ.”

આ નિવેદન દ્વારા વિદેશ મંત્રીએ સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો કે ભારત પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતો, ઊર્જા સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને જ નિર્ણયો લે છે અને કોઈપણ બાહ્ય દબાણ સામે પોતાના વલણ પર અડગ રહે છે.

અમદાવાદ શહેરમાં ગેરકાયદે બાંધકામો સામે તંત્રની કાર્યવાહી સતત તેજ બની રહી છે. ઈસનપુર વિસ્તારમાં મોની હોટેલની ગલીમાં આવેલા શાક માર્કેટ નજીકના આંબા તળાવ વિસ્તારમાં આજે મેગા ડિમોલિશન હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. તળાવની આસપાસ વર્ષોથી ઉભા થયેલા 160થી વધુ નાના-મોટા કાચા અને પાકા મકાનોને દૂર કરવાની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી હતી. અહીં લાંબા સમયથી અનેક પરિવારો વસવાટ કરતા હતા.

અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન દ્વારા અગાઉ તળાવની જમીન ખાલી કરવા માટે નોટિસો આપવામાં આવી હતી અને રહેવાસીઓને સ્થળ ખાલી કરવાની સૂચના આપવામાં આવી હતી. તેમ છતાં સ્વૈચ્છિક રીતે જગ્યા ખાલી ન કરાતા આજે તંત્રે દબાણ હટાવ કામગીરી શરૂ કરી હતી. આ અભિયાન હેઠળ અંદાજે 26 હજાર ચોરસ મીટર જેટલી જમીન દબાણમુક્ત કરવામાં આવશે.

કાર્યવાહી દરમિયાન કાયદો અને વ્યવસ્થાની સ્થિતિ જળવાઈ રહે તે માટે ઈસનપુર અને નારોલ પોલીસનો ચુસ્ત બંદોબસ્ત ગોઠવવામાં આવ્યો હતો. સાથે જ ફાયર બ્રિગેડ અને મેડિકલ ટીમોને પણ સ્થળ પર તહેનાત રાખવામાં આવી હતી.

સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ શહેરના તળાવો અને જળાશયોને પુનર્જીવિત કરવા તેમજ તેમની ક્ષમતા વધારવા માટે આ વિશેષ ઝુંબેશ હાથ ધરવામાં આવી રહી છે. લાંબા સમયથી અહીં વસવાટ કરતા પરિવારોને તાત્કાલિક મુશ્કેલી ન પડે તે માટે કોર્પોરેશને માનવતાવાદી અભિગમ પણ અપનાવ્યો છે. અસરગ્રસ્ત પરિવારો માટે નજીકના રેન બસેરામાં રહેવા અને જમવાની વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.

આ ઉપરાંત, જે લોકો પાસે વર્ષોથી અહીં વસવાટ કરતા હોવાના સરકારી પુરાવા અને જરૂરી દસ્તાવેજો ઉપલબ્ધ હશે, તેમની પાસેથી નિર્ધારિત ફોર્મ ભરાવવાની પ્રક્રિયા પણ શરૂ કરવામાં આવી છે. દસ્તાવેજોની ચકાસણી બાદ પાત્ર પરિવારોને સરકારી યોજનાઓ હેઠળ વૈકલ્પિક આવાસ ફાળવવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવશે.

ઉલ્લેખનીય છે કે અમદાવાદમાં ગેરકાયદે દબાણો સામે તંત્રે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. આ અભિયાનની શરૂઆત ચંડોળા તળાવ વિસ્તારમાંથી કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ શહેરના વિવિધ વિસ્તારોમાં દબાણ હટાવ કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી રહી છે. સરદારનગરના કમલ તળાવ કિનારે વર્ષોથી ઉભેલા કાચા-પાકા મકાનો દૂર કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે અમદાવાદના ત્રીજા સૌથી મોટા ઈસનપુર તળાવની આસપાસ પણ અગાઉ ડિમોલિશનની કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી.

કેનેડા સરકારે બાળકોના માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને ઓનલાઈન સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને ડિજિટલ સેફ્ટી બિલ સંસદમાં રજૂ કર્યું છે. આ કાયદો અમલમાં આવ્યા બાદ 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ રાખવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાગી શકે છે. જોકે, આ કાયદામાં એવી ટેક કંપનીઓને વિશેષ છૂટ આપવાની જોગવાઈ પણ કરવામાં આવી છે, જે સરકાર દ્વારા નક્કી કરાયેલા કડક સુરક્ષા ધોરણોને પૂર્ણ કરતી હોવાનો પુરાવો આપી શકશે.

શું બાળકો માટે મોબાઈલ અને સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધ હોવો જોઈએ?
સરકાર દ્વારા રજૂ કરાયેલા આ નવા બિલમાં મુખ્યત્વે સાત પ્રકારની હાનિકારક અને સંવેદનશીલ સામગ્રીને ચિહ્નિત કરવામાં આવી છે, જેથી બાળકોને દૂર રાખવાનો આ કાયદાનો મુખ્ય હેતુ છે. તેમાં બાળ યૌન શોષણ સંબંધિત કન્ટેન્ટ, આત્મહત્યા અથવા સ્વ-હાનિ માટે ઉશ્કેરતું કન્ટેન્ટ, સાયબર બુલિંગ, હિંસા અને નફરત ફેલાવતી પોસ્ટ્સ, આતંકવાદ અથવા હિંસક ઉગ્રવાદ સાથે જોડાયેલી સામગ્રી તેમજ કોઈ વ્યક્તિની મંજૂરી વિના શેર કરવામાં આવેલી ખાનગી અથવા અંગત તસવીરોનો સમાવેશ થાય છે. સરકાર આ તમામ પ્રકારની સામગ્રી પર કડક નિયંત્રણ લાગુ કરવા જઈ રહી છે, જેથી કેનેડાના બાળકોને વધુ સુરક્ષિત ડિજિટલ વાતાવરણ મળી શકે.

સરકારી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ બિલને તકનીકી અને કાનૂની પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર થઈને સંસદમાં સંપૂર્ણ રીતે મંજૂરી મેળવવામાં અંદાજે એક વર્ષનો સમય લાગી શકે છે. ઉપરાંત, કાયદો અમલમાં આવ્યા બાદ સમગ્ર દેશમાં આ નિયમોની કડક દેખરેખ રાખવા માટે નવા “ડિજિટલ રેગ્યુલેટર”ની સ્થાપના કરવામાં આવશે, જેમાં લગભગ 18 મહિનાનો વધુ સમય લાગી શકે છે.

સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતી સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓને કોઈપણ સંજોગોમાં છોડવામાં આવશે નહીં અને તેમની સામે કડક આર્થિક દંડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

હિન્દુઓની આસ્થાના કેન્દ્ર ગણાતા કૈલાશ માનસરોવર યાત્રાને લઈને ચીન સરકારે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. જૂન-જુલાઈ દરમિયાન ભારતીય નાગરિકોને યાત્રા માટે પરમિટ આપવાની પ્રક્રિયા પર પ્રતિબંધ મૂકાતા હજારો શ્રદ્ધાળુઓ મુશ્કેલીમાં મુકાયા છે. આ નિર્ણયના કારણે તિબેટ-ચીન સરહદ પર અનેક ભારતીય યાત્રાળુઓ અટવાઈ ગયા હોવાનું જાણવા મળી રહ્યું છે. હાલમાં માત્ર બિન-નિવાસી ભારતીયો (NRI)ને જ યાત્રાની મંજૂરી આપવામાં આવી રહી છે.

3,000થી વધુ ભારતીયોની પરમિટ અટવાઈ
ચીન સરકાર દ્વારા વિઝા અને પરમિટ મંજૂરીમાં વિલંબ થવાને કારણે 3,000થી વધુ ભારતીય યાત્રાળુઓની પરમિટ પ્રક્રિયા અટવાઈ હોવાનું સામે આવ્યું છે. થોડા દિવસો અગાઉ ચીને યાત્રાળુઓ માટે કોમન કિચનનો નિયમ પણ લાગુ કર્યો હતો, જેના કારણે ધાર્મિક પરંપરા અને પ્રાદેશિક ખાણીપીણીની રીતોને જાળવવામાં મુશ્કેલીઓ ઉભી થઈ હતી.

તિબેટ સરહદ પર યાત્રાળુઓનો ભારે જમાવડો
પરમિટ અને વિઝા ન મળવાને કારણે તિબેટ સરહદ પર યાત્રાળુઓનો ભારે જમાવડો જોવા મળી રહ્યો છે. દેશના વિવિધ રાજ્યોમાંથી હજારો કિલોમીટરનો પ્રવાસ કરીને આવેલા અનેક શ્રદ્ધાળુઓને પવિત્ર યાત્રા કર્યા વિના જ નિરાશ થઈ પરત ફરવું પડી રહ્યું છે.

સામાન્ય ભારતીયો માટે યાત્રાના દરવાજા બંધ
નવી વ્યવસ્થા મુજબ માત્ર ચોક્કસ પ્રકારના પાસપોર્ટ ધરાવતા એનઆરઆઈ યાત્રાળુઓને જ કૈલાશ માનસરોવર યાત્રાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. સામાન્ય ભારતીય નાગરિકો માટે હાલ યાત્રાના દરવાજા બંધ કરી દેવામાં આવ્યા હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે.

કેન્દ્ર સરકારના પ્રતિસાદની રાહ
આ મુદ્દે ભારતીય વિદેશ મંત્રાલય તરફથી હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર નિવેદન આપવામાં આવ્યું નથી. બીજી તરફ ગુજરાત સહિત દેશભરના ટૂર ઓપરેટરોએ કેન્દ્ર સરકાર સમક્ષ રજૂઆત કરીને સમસ્યાના ઉકેલ માટે હસ્તક્ષેપ કરવાની માંગ કરી છે. ચીનના આ નિર્ણયથી કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા માટે તૈયાર બેઠેલા હજારો શ્રદ્ધાળુઓમાં ભારે નિરાશા ફેલાઈ છે.

મણિપુરમાં શાંતિ સ્થાપવાના તમામ પ્રયાસો છતાં લોહિયાળ સંઘર્ષ થંભવાનું નામ લઈ રહ્યો નથી. તાજેતરમાં થયેલી 6 લોકોની નિર્મમ હત્યાએ રાજ્યમાં પહેલેથી જ સળગી રહેલી આગમાં ઘી હોમવાનું કામ કર્યું છે. આ ઘટનાની જાણ થતાં જ જવાહરલાલ નહેરુ આયુર્વિજ્ઞાન સંસ્થાન (JNIMS) બહાર સેંકડો લોકો એકત્ર થઈ ગયા હતા. તણાવ વધતા સુરક્ષા દળોએ લોકોને વિખેરવા માટે આંસુ ગેસના શેલ છોડ્યા હતા. આ લોકો તે 6 નાગા વ્યક્તિઓના મૃતદેહ લેવા માટે ભેગા થયા હતા, જેમનું 13 મે 2026ના રોજ લેઇલોન વૈફેઈ ગામમાંથી કથિત રીતે અપહરણ કરવામાં આવ્યું હતું.

મણિપુરમાં ચાલી રહેલી હિંસા કોઈ અચાનક ભડકેલી ઘટના નથી, પરંતુ તે દાયકાઓ જૂના જાતીય અવિશ્વાસ, ભૌગોલિક વિભાજન અને સંસાધનો માટેની લડાઈનું પરિણામ છે. રાજ્યમાં આવી ઘટનાઓનો લાંબો ઇતિહાસ રહ્યો છે. મે 2023માં શરૂ થયેલો આ હિંસક સમયગાળો 2026માં પણ ચાલુ છે. ચાલો જાણીએ કે મણિપુરના સંઘર્ષનો ઇતિહાસ શું છે? કયા આંદોલનો થયા? અને તેના પરિણામો શું રહ્યા?

મણિપુરનો ભૂગોળ અને વસ્તીનું ગણિત શું છે?
મણિપુરમાં રાજ્યના મધ્ય ભાગમાં આવેલો સમતળ વિસ્તાર (ઇમ્ફાલ ખીણ) કુલ વિસ્તારનો માત્ર 10 ટકા ભાગ છે. પરંતુ અહીં રાજ્યની લગભગ 60 ટકા વસ્તી રહે છે. આ વસ્તીમાં મુખ્યત્વે મૈતેઈ સમુદાયના લોકોનો સમાવેશ થાય છે, જે મોટાભાગે હિન્દુ છે. બીજી તરફ ખીણને ચારેય બાજુથી ઘેરતા પહાડી વિસ્તારો રાજ્યના 90 ટકા ભાગમાં ફેલાયેલા છે. અહીં રાજ્યની લગભગ 40 ટકા વસ્તી રહે છે, જેમાં કુકી અને નાગા જનજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે, જે મુખ્યત્વે ખ્રિસ્તી છે. ભૂગોળ અને વસ્તીનું આ વિભાજન જ વિવાદનું મુખ્ય કારણ છે.

મણિપુરમાં સંઘર્ષનો ઇતિહાસ
મણિપુરની પહાડીઓ અને ખીણોમાં 35થી વધુ સમુદાયો વસે છે. અહીં નાગા, કુકી અને મૈતેઈ જેવા સમુદાયો તેમજ વિવિધ બળવાખોર જૂથો વચ્ચે સંઘર્ષનો ખૂબ જ જૂનો ઇતિહાસ રહ્યો છે. રાજ્યમાં અશાંતિનો સમયગાળો 1950ના દાયકાના અંતમાં શરૂ થયો હતો.

નાગા બળવાખોર સંગઠન NSCN-IM લાંબા સમયથી નાગા વસ્તીવાળા વિસ્તારોને એકીકૃત કરવાની માંગ કરી રહ્યું છે. આ સંગઠને 1997માં ભારત સરકાર સાથે યુદ્ધવિરામ કરાર કર્યો હતો. બીજી તરફ, કુકી સમુદાય પણ અંગ્રેજોના સમયથી પોતાના હક્કો અને જમીન માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યો છે.

મૈતેઈ અસંતોષની જડ જૂની છે
મૈતેઈ સમુદાયની અંદર પણ અસંતોષની જડ ખૂબ જૂની છે. આઝાદી પછી જ્યારે મણિપુરના રાજા બોધચંદ્ર અને ભારત સરકાર વચ્ચે વિલય કરાર થયો, ત્યારે મૈતેઈ સમુદાયે તેનો જોરદાર વિરોધ કર્યો હતો. 1964માં યુનાઇટેડ નેશનલ લિબરેશન ફ્રન્ટ (UNLF)ની રચના થઈ હતી, જેણે ભારતથી અલગ થવાની માંગ કરી હતી. ત્યારબાદ PLA અને PREPAK જેવા અનેક બળવાખોર સંગઠનો ઉભા થયા. આ સંગઠનોના બે મુખ્ય ઉદ્દેશો હતા—ભારતથી આઝાદી અને નાગા બળવાખોર સંગઠનોનો સામનો કરવો. બીજી તરફ, કુકી-જોમી સંગઠનોનો ઉદય નાગા હુમલાઓના જવાબમાં થયો હતો. આરોપો અનુસાર, 1993માં NSCN-IM દ્વારા કુકી સમુદાય પર હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા, જેના કારણે હજારો લોકો બેઘર બન્યા હતા. ત્યારબાદ કુકી-જોમી જનજાતિઓએ પોતાના સશસ્ત્ર સંગઠનો ઉભા કર્યા.

આ જ સમયગાળા દરમિયાન મૈતેઈ અને મૈતેઈ પંગલ (મુસ્લિમ) સમુદાય વચ્ચે પણ હિંસક અથડામણો થઈ હતી. ત્યારબાદ પીપલ્સ યુનાઇટેડ લિબરેશન ફ્રન્ટ નામનું સંગઠન બન્યું હતું, જે હવે સક્રિય નથી. આ રીતે મણિપુર લાંબા સમયથી અલગ-અલગ જૂથો વચ્ચેની હિંસા અને અથડામણોનો સામનો કરી રહ્યું છે.

બળવા વચ્ચે લાગુ થયો AFSPA કાયદો
મણિપુરમાં અલગતાવાદી પ્રવૃત્તિઓને રોકવા માટે ભારત સરકારે 1958માં સશસ્ત્ર દળ વિશેષ અધિકાર અધિનિયમ (AFSPA) લાગુ કર્યો હતો. શરૂઆતમાં તે નાગાલેન્ડ અને મણિપુરના કેટલાક વિસ્તારોમાં જ લાગુ કરાયો હતો, પરંતુ બાદમાં બગડતી પરિસ્થિતિને જોતા સમગ્ર રાજ્યમાં લાગુ કરવામાં આવ્યો. 1980ના દાયકામાં પરિસ્થિતિ વધુ ખરાબ બનતા મણિપુરને “અશાંત વિસ્તાર” જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો.

2008માં શાંતિ માટે મહત્વપૂર્ણ કરાર
શાંતિ સ્થાપવા માટે 2008માં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરવામાં આવ્યું હતું. કેન્દ્ર સરકાર, રાજ્ય સરકાર અને કુકી-જોમી બળવાખોર સંગઠનો વચ્ચે ત્રિપક્ષીય કરાર થયો હતો, જેને “સસ્પેન્શન ઓફ ઓપરેશન” (SOO) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ કરાર બાદ શાંતિ વાટાઘાટોનો માર્ગ ખુલ્યો હતો. કાયદો અને વ્યવસ્થામાં સુધારો થતા રાજ્યના અનેક વિસ્તારોમાંથી AFSPA હટાવવામાં આવ્યો હતો. જોકે, ખીણ વિસ્તારમાં સક્રિય બળવાખોર સંગઠનોએ ક્યારેય સરકાર સાથે શાંતિ વાટાઘાટોમાં ભાગ લીધો નથી અને તેઓ આજે પણ સક્રિય છે.

રાજ્યનો સૌથી વધુ ઉગ્રવાદગ્રસ્ત જિલ્લો
કુકી-જોમી બળવાખોર સંગઠનોનો ઇતિહાસ પણ સમય સાથે બદલાતો ગયો છે. શરૂઆતમાં આ આંદોલન અન્ય જૂથોના હુમલાઓથી બચવા માટે શરૂ થયું હતું, પરંતુ ધીમે-ધીમે તે અલગ “કુકીલેન્ડ”ની માંગમાં પરિવર્તિત થયું.

મણિપુરનો ચુરાચાંદપુર જિલ્લો ઉગ્રવાદથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત માનવામાં આવે છે. અહીં આજે પણ 20થી વધુ ઉગ્રવાદી સંગઠનો સક્રિય છે. જેમાં કુકી નેશનલ ઓર્ગેનાઇઝેશન, કુકી રિવોલ્યુશનરી આર્મી, જોમી રી-યુનિફિકેશન ઓર્ગેનાઇઝેશન, જોમી રિવોલ્યુશનરી આર્મી, કુકી નેશનલ ફ્રન્ટ, કુકી નેશનલ લિબરેશન ફ્રન્ટ, યુનાઇટેડ કુકી લિબરેશન ફ્રન્ટ અને કુકી નેશનલ આર્મી જેવા સંગઠનોનો સમાવેશ થાય છે.

ખીણ વિસ્તારમાં સક્રિય રહેલા બળવાખોર સંગઠનો
ખીણના બળવાખોર સંગઠનોમાં UNLF લાંબા સમય સુધી સૌથી શક્તિશાળી સંગઠન રહ્યું છે. આ સંગઠન સુરક્ષા દળો પર ઘાતકી હુમલા અને IED વિસ્ફોટ જેવી પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ રહ્યું છે. સમય જતાં KCP અને KYKL જેવા અન્ય શક્તિશાળી સંગઠનો પણ સામે આવ્યા. હાલમાં આ સંગઠનો મ્યાનમાર સરહદ નજીક આવેલા કેમ્પોમાંથી પોતાની પ્રવૃત્તિઓ ચલાવે છે. જોકે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં આ સંગઠનો નબળા પડ્યા છે અને UNLF હાલમાં પોતાના સૌથી ખરાબ સમયગાળામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે.

હિંસા અંગે સંસદમાં શું કહ્યું હતું અમિત શાહે?
કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહએ સંસદમાં માહિતી આપતાં જણાવ્યું હતું કે હાઈકોર્ટના એક નિર્ણયને કારણે મણિપુરના બે સમુદાયો વચ્ચે અનામત સંબંધિત વિવાદ ઊભો થયો હતો, જેના કારણે જાતીય હિંસા શરૂ થઈ હતી.

તેમણે કહ્યું હતું કે આ ન તો દંગા છે અને ન તો આતંકવાદ, પરંતુ હાઈકોર્ટના નિર્ણયની વ્યાખ્યાને લઈને બે સમુદાયો વચ્ચે સર્જાયેલી જાતીય હિંસા છે. તેમણે કહ્યું કે હિંસા થવી જ ન જોઈએ અને તેને કોઈ રાજકીય પક્ષ સાથે જોડવી યોગ્ય નથી.

ગૃહમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે 1993માં પણ મણિપુરમાં જાતીય હિંસા થઈ હતી અને 1993થી 1998 દરમિયાન નાગા-કુકી સંઘર્ષમાં આશરે 750 લોકોના મોત થયા હતા. ત્યારબાદ પણ એક દાયકા સુધી છૂટક હિંસક ઘટનાઓ ચાલુ રહી હતી.

તેમણે વધુમાં કહ્યું હતું કે સરકાર માને છે કે આવી સ્થિતિ ક્યારેય સર્જાવી ન જોઈએ, પરંતુ એક દુર્ભાગ્યપૂર્ણ નિર્ણયના કારણે આ હિંસા ભડકી હતી, જેને તાત્કાલિક નિયંત્રણમાં લાવવામાં આવી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે હિંસામાં મૃત્યુ પામેલા 260 લોકોમાંથી 80 ટકા લોકોના મોત પ્રથમ એક મહિનાની અંદર થયા હતા, જ્યારે બાકીના મૃત્યુ ત્યારબાદના મહિનાઓમાં થયા હતા.