ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે પાણીની વહેંચણીને લઈને વિવાદ ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે. સિંધુ જળ સંધિ હેઠળ બંને દેશો વચ્ચે નદીઓના પાણીના ઉપયોગ અને વહેંચણી માટે વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી. જોકે, પહેલગામ હુમલા બાદ ભારતે આ સંધિને સ્થગિત કરવાની જાહેરાત કરી હતી, જેના કારણે બંને દેશો વચ્ચે તણાવ વધી ગયો છે. આ દરમિયાન ચિનાબ નદી પર ભારતના ડેમ અને જળ પ્રોજેક્ટોને લઈને પાકિસ્તાન તરફથી સતત વાંધાઓ ઉઠાવવામાં આવી રહ્યા છે.
પાકિસ્તાનના કેટલાક રાજકીય અને લશ્કરી અધિકારીઓએ ભારતના આ પ્રોજેક્ટોને લઈને કડક નિવેદનો આપ્યા છે. પાકિસ્તાનના સુપ્રીમ કોર્ટના વકીલ અને ભૂતપૂર્વ કાર્યકારી કાયદા પ્રધાન અહમર બિલાલ સુફીએ દાવો કર્યો છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાની કેટલીક જોગવાઈઓ હેઠળ ભારતીય ડેમોને હંમેશા વિશેષ સુરક્ષા મળતી નથી.
શું બંધો પર હુમલો થઈ શકે છે?
અહમર બિલાલ સુફીના જણાવ્યા અનુસાર, મુખ્ય પ્રશ્ન એ છે કે શું પાકિસ્તાન ચિનાબ નદી પર ભારત દ્વારા બનાવવામાં આવેલા ડેમ અથવા પાણીની ટનલ જેવા માળખાઓને નિશાન બનાવી શકે છે. તેમણે 1949ના જિનીવા કન્વેન્શનના વધારાના પ્રોટોકોલ-Iની કલમ 56નો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું કે સશસ્ત્ર સંઘર્ષ દરમિયાન ડેમ અને પાળાઓને સામાન્ય રીતે વિશેષ સુરક્ષા આપવામાં આવે છે.
તેમનો દાવો છે કે જો કોઈ માળખાનો ઉપયોગ લશ્કરી હેતુઓ માટે થતો હોવાનું સાબિત થાય, તો તે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા હેઠળ મળતી કેટલીક સુરક્ષા ગુમાવી શકે છે. સુફીનું માનવું છે કે પાણીના પ્રવાહને નિયંત્રિત કરવાની કાર્યવાહી પાકિસ્તાનની ખેતી અને ખાદ્ય સુરક્ષા પર અસર કરી શકે છે, જેના આધારે પાકિસ્તાન પોતાના વાંધાને યોગ્ય ઠેરવવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.
“પાકિસ્તાને પોતે જ પોતાનો લશ્કરી હેતુ સાબિત કરી દીધો છે”
સુફીના મતે ભારતના કેટલાક નિવેદનો પાકિસ્તાનને પોતાની દલીલ મજબૂત કરવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. તેમણે ઉદાહરણ આપતાં કહ્યું કે ભારતના જળ સંસાધન મંત્રી દ્વારા કરવામાં આવેલા નિવેદનો અને ભારતની કેટલીક વ્યૂહાત્મક ટિપ્પણીઓના આધારે પાકિસ્તાન આ પ્રોજેક્ટોને દબાણની નીતિ તરીકે રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે.
તેમણે દાવો કર્યો કે જો પાણીના પ્રવાહમાં ઘટાડો થાય તો તેનો સીધો પ્રભાવ પાકિસ્તાનની સિંચાઈ વ્યવસ્થા, કૃષિ ઉત્પાદન અને સામાન્ય નાગરિકોના જીવન પર પડી શકે છે. તેથી પાકિસ્તાન આ મુદ્દાને આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર ઉઠાવી શકે છે.
પાકિસ્તાનનો વાંધો વાજબી: સુફી
અહમર બિલાલ સુફીનું કહેવું છે કે જો ભારતે સિંધુ જળ સંધિના નિયમો અને પ્રક્રિયાઓનું સંપૂર્ણ પાલન કરીને પ્રોજેક્ટ આગળ વધાર્યો હોત, તો પાકિસ્તાનના વાંધા મર્યાદિત રહી શક્યા હોત. પરંતુ સંધિ સ્થગિત કરવાના નિર્ણય બાદ પાકિસ્તાન આ મુદ્દાને વધુ ગંભીરતાથી લઈ રહ્યું છે.
તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે આંતરરાષ્ટ્રીય માનવતાવાદી કાયદા હેઠળ ડેમ અને જળાશયો સામાન્ય રીતે સુરક્ષિત માળખા ગણાય છે. જોકે, બાંધકામ હેઠળના અથવા હજુ પાણીથી ન ભરાયેલા ડેમોને લઈને કાનૂની ચર્ચા અલગ હોઈ શકે છે. તેમના મતે, આવા મુદ્દાઓ ભવિષ્યમાં આંતરરાષ્ટ્રીય કાનૂની અને રાજદ્વારી ચર્ચાનો વિષય બની શકે છે. હાલમાં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે ચિનાબ નદી તથા સિંધુ જળ સંધિ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર તણાવ યથાવત છે, અને બંને દેશોની આગામી કાર્યવાહી પર સમગ્ર વિશ્વની નજર ટકેલી છે.
