જરા વિચારો, કોઈ ખાસ પ્રસંગે તમારી બાજુમાં ‘પરિવાર’ હોવો જરૂરી બને, પરંતુ હકીકતમાં તમારી સાથે આવવા માટે કોઈ ન હોય! આવી સ્થિતિમાં અહિયાં લોકો માત્ર સંબંધોની યાદ નહીં, પરંતુ જરૂર પડે ત્યારે આખી ‘ફેમિલી’ જ ભાડે લઈ શકે છે. માતા-પિતા, સંતાન, જીવનસાથી કે મિત્રની ભૂમિકા ભજવતા પ્રશિક્ષિત લોકો કલાકો કે નિર્ધારિત સમય માટે તમારી સાથે રહે છે. આ અનોખું મોડલ જાપાનમાં વર્ષોથી અસ્તિત્વમાં છે અને હવે વિશ્વભરમાં ચર્ચાનો વિષય બની રહ્યું છે.
આ સેવાઓને સામાન્ય રીતે ‘રેન્ટલ ફેમિલી’ અથવા ‘સ્ટેન્ડ-ઇન સર્વિસ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઉપલબ્ધ ઐતિહાસિક રેકોર્ડ મુજબ, જાપાનમાં આવી સેવા 1991માં શરૂ થયાની નોંધ છે. ત્યારથી લગ્ન, સામાજિક કાર્યક્રમો, સ્કૂલ સંબંધિત પ્રસંગો, પરિવારિક મુલાકાતો અથવા માત્ર સાથની જરૂરિયાત જેવી અલગ-અલગ પરિસ્થિતિઓ માટે પ્રોફેશનલ લોકોની મદદ લેવાનો વ્યવસાય વિકસ્યો છે. 1992ની એક અમેરિકન મીડિયા રિપોર્ટમાં પણ ટોક્યોમાં વૃદ્ધ મહિલાએ પોતાની સાથે સમય પસાર કરવા માટે નકલી પુત્રી, જમાઈ અને પૌત્ર જેવા સ્ટેન્ડ-ઇન પરિવારને બોલાવ્યાનું ઉદાહરણ આપવામાં આવ્યું હતું.
આ સેવાઓમાં ગ્રાહક પોતાની જરૂરિયાત મુજબ પાત્ર પસંદ કરે છે. ઉંમર, દેખાવ, વ્યક્તિત્વ અને કઈ ભૂમિકા ભજવવાની છે તેના આધારે યોગ્ય વ્યક્તિ પસંદ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ સ્ટેન્ડ-ઇન વ્યક્તિને ગ્રાહક સાથેના સંબંધની પૃષ્ઠભૂમિ સમજાવવામાં આવે છે, જેથી મુલાકાત કે કાર્યક્રમ દરમિયાન વાતચીત સ્વાભાવિક લાગે અને વિરોધાભાસ ન સર્જાય. જાપાનની કંપની હાલમાં પિતા, માતા, જીવનસાથી અને સંતાન સહિત અનેક પરિવારિક ભૂમિકાઓ માટે સેવા આપે છે.
ખર્ચની વાત કરીએ તો એકસરખો કલાકદીઠ દર લાગુ પડતો નથી. સેવા, સમય અને વધારાની જરૂરિયાત પ્રમાણે કિંમત બદલાય છે. હાલની માહિતી મુજબ ફેમિલી રેન્ટલ સેવા માટે બેઝિક કિંમત 20,000 જાપાની યેનથી શરૂ થાય છે. ટ્રાન્સપોર્ટ અને અન્ય ખર્ચ અલગ હોઈ શકે છે.
આ સેવા માત્ર લગ્ન કે સામાજિક કાર્યક્રમો પૂરતી સીમિત નથી. આ વ્યવસાય પાછળ માત્ર દેખાવ જ નહીં, પરંતુ એકલતા, સામાજિક દબાણ અને ખાસ પ્રસંગે કોઈની હાજરીની જરૂરિયાત જેવા કારણો પણ જોડાયેલા છે. કેટલાક લોકો માટે ભાડે લેવાયેલ વ્યક્તિ થોડા સમય માટે ‘દેખાવનો સંબંધ’ હોય છે, તો કેટલાક માટે તે ભાવનાત્મક સાથનો અનુભવ બની શકે છે. જાપાનની આ સેવા બતાવે છે કે આધુનિક સમાજમાં માનવીય સંબંધો અને એકલતાને પહોંચી વળવા માટે વ્યવસાય કેટલા અનોખા સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે.
