મહાન લેખક વિલિયમ શેકસ્પિયર ના પ્રસિદ્ધ નાટક ‘રોમિયો એન્ડ જુલિયેટ’નો એક ડાયલોગ ખૂબ જ લોકપ્રિય છે. “નામમાં શું રાખ્યું છે?” પરંતુ હવે એક મેડિકલ સ્થિતિના નામને લઈને જ મહત્વપૂર્ણ અભ્યાસ સામે આવ્યો છે. જાણીતી મેડિકલ જર્નલ The Lancet માં પ્રકાશિત થયેલા અભ્યાસ અનુસાર હવે પોલિસિસ્ટિક ઓવરી સિન્ડ્રોમ (PCOS)નું નામ બદલીને પોલીએન્ડોક્રાઇન મેટાબોલિક ઓવેરિયન સિન્ડ્રોમ (PMOS) રાખવામાં આવ્યું છે. આ ફેરફારનો સીધો અસર વિશ્વભરની લગભગ 17 કરોડ મહિલાઓ પર પડશે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ બદલાવથી હવે આ બીમારીની ઓળખ, તપાસ અને સારવાર વધુ ઝડપથી થઈ શકશે.
17 કરોડ મહિલાઓ પર કેમ પડશે અસર?
વિશ્વભરમાં અંદાજે 17 કરોડ મહિલાઓ PCOSથી પ્રભાવિત છે, તેથી આ નામ બદલાવનો અસર મોટા પાયે જોવા મળશે. ‘દ લાન્સેટ’માં પ્રકાશિત અભ્યાસ મુજબ દર 8માંથી 1 મહિલા આ સમસ્યાનો સામનો કરી રહી છે. આ બીમારી મહિલાઓના હોર્મોન, ફર્ટિલિટી અને સમગ્ર સ્વાસ્થ્ય સાથે સીધો સંબંધ ધરાવે છે.
નામ બદલવાનો નિર્ણય કેમ લેવાયો?
ઘણા વર્ષોની ચર્ચા અને સંશોધન બાદ PCOSનું નામ બદલીને PMOS રાખવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જૂના નામના કારણે ઘણીવાર આ બીમારીની ઓળખ અને સારવારમાં મોડું થતું હતું. પરિણામે અનેક મહિલાઓને સમયસર સારવાર મળી શકતી નહોતી અને લાંબા સમય સુધી સમસ્યાનો સામનો કરવો પડતો હતો.
અભ્યાસમાં સંશોધકોએ જણાવ્યું છે કે લાંબા સમય સુધી PCOSને માત્ર ગાયનેકોલોજિકલ અથવા ઓવરી સંબંધિત બીમારી માનવામાં આવતી હતી. પરંતુ હવે અનેક સંશોધનો અને પુરાવાઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ સ્થિતિમાં ઇન્સુલિન, એન્ડ્રોજન, ન્યુરો-એન્ડોક્રાઇન અને ઓવેરિયન હોર્મોનમાં થતી ગડબડીઓ પણ સામેલ હોય છે.
નિદાનમાં મોડું કેમ થતું હતું?
અભ્યાસ મુજબ PCOSના નિદાન માટે ઓવરીમાં સિસ્ટ હોવું જરૂરી માનવામાં આવતું હતું. જોકે ઘણા સમયથી એવું જોવા મળ્યું છે કે દરેક મહિલામાં સિસ્ટ હોવું જરૂરી નથી. ઘણી મહિલાઓમાં સિસ્ટ વગર પણ આ સમસ્યા જોવા મળે છે. આ કારણે યોગ્ય સમયે નિદાન અને સારવારમાં વિલંબ થતો હતો.
‘એન્ડોક્રાઇન’ અને ‘મેટાબોલિક’ શબ્દો કેમ ઉમેરાયા?
સંશોધકોના જણાવ્યા અનુસાર PMOSમાં ‘એન્ડોક્રાઇન’ અને ‘મેટાબોલિક’ શબ્દો ઉમેરવાનો મુખ્ય હેતુ તેના વિવિધ લક્ષણોને વધુ સારી રીતે રજૂ કરવાનો છે. કારણ કે આ સ્થિતિ એન્ડોક્રાઇન, મેટાબોલિક, પ્રજનન, માનસિક અને ત્વચા સંબંધિત સમસ્યાઓ સાથે જોડાયેલી છે. તેથી નિદાન વખતે આ તમામ પરિબળોને ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી બન્યું છે.
હવે નિદાન માટે કયા લક્ષણોને આધાર માનવામાં આવશે?
20 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરની મહિલાઓમાં નીચેના લક્ષણોમાંથી ઓછામાં ઓછા બે લક્ષણો હોવા જરૂરી રહેશે, જ્યારે 10થી 19 વર્ષની કિશોરીઓમાં પ્રથમ બે લક્ષણો ફરજિયાત ગણાશે.
ઓલિગો એનોવ્યુલેશન
- ક્લિનિકલ અને બાયોકેમિકલ હાઇપરએન્ડ્રોજેનિઝમ
- અલ્ટ્રાસાઉન્ડમાં પોલિસિસ્ટિક ઓવરી અથવા AMHનું ઊંચું સ્તર
- મેટાબોલિક લક્ષણો જેમ કે સ્થૂલતા, અસામાન્ય બ્લડ શુગર, ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ, હાઇપરટેન્શન, કોલેસ્ટ્રોલનું અસામાન્ય સ્તર, લિવર સંબંધિત સમસ્યાઓ, હૃદયરોગ અને સ્લીપ એપ્નિયા
- પ્રજનન સંબંધિત લક્ષણો જેમ કે અનિયમિત માસિક, ગર્ભધારણમાં મુશ્કેલી, ઇન્ફર્ટિલિટી અને એન્ડોમેટ્રિયલ કેન્સર
- માનસિક લક્ષણો જેમ કે ડિપ્રેશન, ચિંતા, જીવનની નબળી ગુણવત્તા અને ઇટિંગ ડિસઓર્ડર
- ત્વચા સંબંધિત લક્ષણો જેમ કે મુખાસા, વાળ પડવાના પેચ અને ચહેરા પર વધારે વાળ આવવા
PCOSનું નામ બદલીને PMOS રાખવામાં આવવું એ દર્શાવે છે કે આ માત્ર ઓવરી અથવા સિસ્ટ સુધી મર્યાદિત બીમારી નથી, પરંતુ તેની પાછળ અનેક શારીરિક અને હોર્મોનલ પરિબળો જવાબદાર છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ નવા નામથી મહિલાઓમાં વધુ યોગ્ય અને સમયસર નિદાન શક્ય બનશે, જે સારવાર અને મેનેજમેન્ટ માટે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે.
