અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલેલા લાંબા સૈન્ય સંઘર્ષ દરમિયાન હોર્મુઝ જળમાર્ગ અમેરિકાના અદ્યતન ડ્રોન માટે જાણે ‘બર્મુડા ટ્રાએંગલ’ સાબિત થયો હોય તેવી ચર્ચા તેજ બની છે. અમેરિકાએ પોતાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ MQ-9 રીપર ડ્રોનમાંથી ઓછામાં ઓછા 45 ગુમાવ્યા છે. આ નુકસાન માત્ર સૈન્ય શક્તિ માટે જ નહીં, પરંતુ આર્થિક રીતે પણ અમેરિકાને ભારે પડ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે. ડ્રોનના નુકસાન પાછળ ઈરાનની હવાઈ સુરક્ષા ક્ષમતા અને ટેકનિકલ પડકારો બંને જવાબદાર હોવાનું જણાવવામાં આવે છે.
યુદ્ધની શરૂઆત વખતે અમેરિકી સેનાના કાફલામાં કુલ 185 MQ-9 રીપર ડ્રોન હતા. તેમાંના લગભગ એક ચોથા ભાગ જેટલા ડ્રોન હવે ગુમાવવામાં આવ્યા હોવાનું કહેવાય છે. આ તમામ ડ્રોનની અંદાજિત કિંમત 1.3 અબજ ડોલરથી વધુ હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે ભારતીય ચલણમાં આશરે 1.2 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુ થાય છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર ઘણા ડ્રોન હોર્મુઝ જળમાર્ગ ઉપર મિશન દરમિયાન નિશાન બન્યા હતા. કેટલાક કિસ્સાઓમાં ઈરાનની સુરક્ષા વ્યવસ્થાએ ડ્રોનને સફળતાપૂર્વક પાડી દીધા હોવાનું કહેવાય છે. જોકે તમામ નુકસાન શત્રુ હુમલાના કારણે થયું નથી. કેટલાક ડ્રોનનો તેમના ઓપરેટરો સાથેનો સંચાર તૂટી જતાં તેઓ ક્રેશ થયા હોવાનું પણ જણાવાયું છે.
MQ-9 રીપર અમેરિકાની સૌથી મહત્વપૂર્ણ માનવરહિત હવાઈ પ્રણાલીઓમાંનું એક ગણાય છે. આ ડ્રોન લાંબા સમય સુધી દેખરેખ રાખવા, ગુપ્તચર માહિતી એકત્ર કરવા અને જરૂર પડે ત્યારે ચોક્કસ હુમલા કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે. 2007થી અમેરિકી સેનામાં સામેલ આ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ અફઘાનિસ્તાન, ઇરાક અને પશ્ચિમ એશિયાના અનેક અભિયાનોમાં થયો છે.
ડ્રોનના આ મોટા નુકસાનથી અમેરિકાના સૈન્ય ભંડાર પર વધતા દબાણ અંગે પણ ચર્ચા શરૂ થઈ છે. રક્ષણ નિષ્ણાતો માને છે કે ગુમાવાયેલા ડ્રોન, મિસાઇલ અને અન્ય સૈન્ય સાધનોની ભરપાઈ કરવામાં વર્ષો લાગી શકે છે, જેના કારણે ભવિષ્યની વ્યૂહરચનાઓ પર પણ અસર પડી શકે છે.
