એક તરફ મધ્ય પૂર્વના યુદ્ધને કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઉથલપાથલ છે, તો બીજી તરફ ભારત માટે હવે વધુ એક મુશ્કેલી ઊભી થઈ છે. Saudi Aramcoએ ભારતીય રિફાઇનર્સને આગળની સૂચના ન મળે ત્યાં સુધી નિયમિત ક્રૂડ ઓઇલ સપ્લાય નહીં કરવાની માહિતી આપી હોવાનું સામે આવ્યું છે. સાઉદી અરેબિયાની મહત્વપૂર્ણ East-West Pipeline પર થયેલા ડ્રોન હુમલા બાદ આ નિર્ણય લેવાયો છે. ભારતીય રિફાઇનર્સ માટે સમસ્યા માત્ર ક્રૂડ શોધવાની નથી, પરંતુ વૈકલ્પિક ક્રૂડ કેટલા મોંઘા ભાવે મળશે તે પણ મોટો પ્રશ્ન બની ગયો છે.
અહેવાલ મુજબ, સાઉદી અરામકોએ ભારતીય રિફાઇનર્સને હાલ માટે ક્રૂડ સપ્લાય અટકાવવાની જાણ કરી છે. યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ ભારતની કુલ ક્રૂડ આયાતમાં અરામકોનો હિસ્સો આશરે 9 ટકા રહ્યો છે. સામાન્ય રીતે અરામકો ભારત સહિતના ગ્રાહકોને વાર્ષિક ટર્મ કોન્ટ્રાક્ટ અને સત્તાવાર વેચાણ ભાવ હેઠળ ક્રૂડ પૂરું પાડે છે. હાલ ભારતને આ કોન્ટ્રાક્ટેડ ટર્મ સપ્લાય મળી રહી નથી.
આ સપ્લાયમાં વિક્ષેપનું મુખ્ય કારણ સાઉદી અરેબિયાની East-West Pipeline છે. આ પાઇપલાઇન મારફતે સાઉદી અરેબિયાના પૂર્વ ભાગમાંથી ક્રૂડને Red Seaના Yanbu પોર્ટ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે. Strait of Hormuzમાં અવરજવર ખોરવાયા બાદ આ માર્ગ સાઉદી માટે મહત્વપૂર્ણ વૈકલ્પિક નિકાસ રૂટ બન્યો હતો. પરંતુ ડ્રોન હુમલામાં પાઇપલાઇનને નુકસાન થતાં તેનું સંચાલન બંધ કરવામાં આવ્યું છે અને Yanbuમાંથી લોડિંગ પણ અટક્યું છે.
આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે વૈશ્વિક ક્રૂડ બજારમાં પણ ભારે હલચલ જોવા મળી છે. 17 સપ્ટેમ્બરે Brent ક્રૂડ ફ્યુચર્સ 1.8 ટકા ઘટીને $103.95 પ્રતિ બેરલ રહ્યા હતા. જોકે ભાવ હજુ પણ $100 પ્રતિ બેરલથી ઉપર છે. સાઉદી અરેબિયાએ ઓમાનના Sohar પોર્ટની બહાર ship-to-ship transfer મારફતે એશિયન રિફાઇનર્સને વધારાના ક્રૂડ કાર્ગો ઓફર કરવાના અહેવાલો બાદ બજારમાં સપ્લાય અંગેની કેટલીક ચિંતા ઓછી થઈ હતી.
અહીં એક મહત્વની બાબત એ છે કે સાઉદી ક્રૂડ સંપૂર્ણપણે બજારમાંથી ગાયબ થયું નથી. અરામકોએ કેટલાક સ્પોટ કાર્ગો ટ્રેડર્સને વેચ્યા છે અને તેમાંથી મર્યાદિત જથ્થો Hormuz મારફતે ભારતીય રિફાઇનર્સ સુધી પહોંચી શકે છે. જોકે અરામકો સામાન્ય રીતે સ્પોટ કરતાં ટર્મ કોન્ટ્રાક્ટ મારફતે ક્રૂડ વેચે છે, એટલે આ વિકલ્પ નિયમિત સપ્લાય જેટલો નિશ્ચિત નથી.
ભારતીય રિફાઇનર્સ માટે સૌથી મોટો પડકાર હવે વધતી કિંમત અને ઊંચો પરિવહન ખર્ચ છે. અહેવાલો અનુસાર, વૈશ્વિક ઓઇલ બેન્ચમાર્ક ઊંચા રહેતા વૈકલ્પિક બેરલ મોંઘા પડી શકે છે. સાથે જ ટેન્કર ફ્રેઇટ રેટમાં વધારો થયો છે અને રશિયન ક્રૂડ પર મળતા ડિસ્કાઉન્ટમાં પણ ઘટાડો થયો છે. પરિણામે નવા સપ્લાય સોર્સ શોધવાથી ભારતની રિફાઇનરીઓનો ક્રૂડ બાસ્કેટ ખર્ચ વધી શકે છે.
હાલ ભારતીય રિફાઇનર્સ વૈકલ્પિક સપ્લાય મેળવવા, ક્રૂડ મિક્સમાં ફેરફાર કરવા અને ઉપલબ્ધ સ્પોટ કાર્ગોનો ઉપયોગ કરવા પર ધ્યાન આપી રહ્યા છે. આ વિક્ષેપ કેટલો લાંબો ચાલે છે અને Gulf તથા Red Seaના મહત્વપૂર્ણ શિપિંગ રૂટ ક્યારે સામાન્ય થાય છે તેના આધારે ભારતના ક્રૂડ આયાત ખર્ચ પર તેની અસર નક્કી થશે.
