ઘણા લોકો એવું માને છે કે તેમને “ધૂળની એલર્જી” છે. પરંતુ હકીકતમાં મોટાભાગે એલર્જી ધૂળથી નહીં, પરંતુ ધૂળમાં રહેલા સૂક્ષ્મ જીવાણુઓ અને અન્ય એલર્જનથી થાય છે.
ધૂળમાં શું હોય છે?
ઘરની ધૂળમાં નીચેની વસ્તુઓ હોઈ શકે છે:
- હાઉસ ડસ્ટ માઇટ (House Dust Mite) નામના સૂક્ષ્મ જીવ
- તેમના મળના કણો
- ફૂગ (Mold)ના બીજાણુ
- પાળતુ પ્રાણીઓના વાળ અને ત્વચાના કણો
- કોકરોચના સૂક્ષ્મ કણો
- પરાગકણ (Pollen)
આમાંથી ખાસ કરીને હાઉસ ડસ્ટ માઇટ એલર્જીનું સૌથી સામાન્ય કારણ છે.
હાઉસ ડસ્ટ માઇટ શું છે?
હાઉસ ડસ્ટ માઇટ આંખે ન દેખાતા સૂક્ષ્મ જીવ છે. તે મુખ્યત્વે ગાદલા, તકિયા, ચાદર, કાર્પેટ, સોફા અને પડદામાં રહે છે. ગરમ અને ભેજવાળું વાતાવરણ તેમને ખૂબ અનુકૂળ હોય છે.
માઇટ પોતે નહીં, પરંતુ તેના મળના સૂક્ષ્મ કણો શ્વાસ દ્વારા શરીરમાં જાય ત્યારે એલર્જી થાય છે.
એલર્જી કેમ થાય છે?
કેટલાક લોકોની રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immune System) આ એલર્જનને ખતરનાક સમજી લે છે. પરિણામે શરીરમાં હિસ્ટામિન જેવા રસાયણો બહાર પડે છે અને એલર્જીના લક્ષણો શરૂ થાય છે.
ધૂળની એલર્જીના લક્ષણો
- વારંવાર છીંક આવવી
- નાકમાંથી પાણી વહેવું
- નાક બંધ રહેવું
- આંખોમાં ખંજવાળ અને પાણી આવવું
- ગળામાં ખંજવાળ
- સતત ઉધરસ
- શ્વાસમાં સીસોટી (Wheezing)
- અસ્થમાના હુમલા વધવા
સવારે ઊઠતાં અથવા સફાઈ કરતી વખતે આ લક્ષણો વધુ જોવા મળે છે.
કોને વધારે જોખમ?
- જેમના પરિવારમાં એલર્જી અથવા અસ્થમાનો ઇતિહાસ હોય
- બાળકો
- અસ્થમા અથવા એલર્જિક રાઇનાઇટિસ ધરાવતા દર્દીઓ
- ધૂળવાળા વાતાવરણમાં કામ કરતા લોકો
બચાવ કેવી રીતે કરવો?
- ગાદલા અને તકિયાને ડસ્ટ-પ્રૂફ કવરથી ઢાંકો.
- ચાદર અને તકિયાના કવર અઠવાડિયામાં એકવાર ગરમ પાણીથી ધોવો.
- ઘરની નિયમિત ભીના કપડાથી સફાઈ કરો.
- કાર્પેટ અને ભારે પડદા ઓછા રાખો.
- ઘરમાં ભેજનું પ્રમાણ ઓછું રાખો.
- HEPA ફિલ્ટરવાળો વેક્યૂમ ક્લીનર ઉપયોગી બની શકે.
- ધૂળ સાફ કરતી વખતે માસ્ક પહેરો.
શું એલર્જી સંપૂર્ણ મટી શકે?
હા, બધા દર્દીઓમાં નહીં પણ કેટલાક દર્દીઓમાં એલર્જન ઇમ્યુનોથેરાપી એટલે કે એલર્જી ની રસી દ્વારા એલર્જી કાયમી મટી શકે છે. એલર્જીનું મૂળ કારણ શરીરની એલર્જિક પ્રતિક્રિયા છે. તેથી તેને સંપૂર્ણપણે દૂર કરવી હંમેશા શક્ય નથી. પરંતુ યોગ્ય સારવાર, એલર્જનથી બચાવ અને જરૂર પડે ત્યારે એલર્જન ઇમ્યુનોથેરાપી દ્વારા લક્ષણો પર ખૂબ સારો નિયંત્રણ મેળવી શકાય છે અને દર્દી સામાન્ય જીવન જીવી શકે છે.
યાદ રાખો
“ધૂળ નહીં, પરંતુ ધૂળમાં રહેલા હાઉસ ડસ્ટ માઇટ અને અન્ય એલર્જન મોટાભાગની એલર્જીનું સાચું કારણ છે.” જો તમને વારંવાર છીંક, નાક બંધ રહેવું, ઉધરસ અથવા અસ્થમાના લક્ષણો ધૂળમાં જતાં વધતા હોય, તો એલર્જી નિષ્ણાત અથવા ચેસ્ટ ફિઝિશિયનની સલાહ લો.
