અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશિયાને બંને દેશો વચ્ચે ઘણા મહિનાઓથી ચાલી રહેલા સંઘર્ષનો અંત લાવવા માટે ઔપચારિક રીતે સમજૂતી કરાર (MoU) પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. અમેરિકા અને ઈરાનના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, બંને દેશોના રાષ્ટ્રપતિઓએ બુધવારે આ સમજૂતી કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આ કરાર તાત્કાલિક અમલમાં આવ્યો છે.
એક અમેરિકન અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે ફ્રાન્સના વર્સેલ્સ પેલેસ ખાતે રાષ્ટ્રપતિ મેક્રોન સાથે રાત્રિભોજન દરમિયાન રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે યુએસ-ઈરાન કરારની હાર્ડ કોપી પર પણ સત્તાવાર રીતે હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. હસ્તાક્ષરિત કરારની નકલો ઈરાન અને મધ્યસ્થી કરનારા દેશોને મોકલવામાં આવી છે. આ અગાઉ, રવિવારે, અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જે.ડી. વાન્સ અને ઈરાનના મુખ્ય વાટાઘાટકાર મોહમ્મદ બાઘર ગાલિબાફે ઈલેક્ટ્રોનિક રીતે MoU પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા.
અમેરિકાના અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે MoU પર હસ્તાક્ષર કરવાથી બંને દેશો વચ્ચે લગભગ ચાર મહિનાથી ચાલી રહેલા સંઘર્ષનો અંત આવ્યો છે.
જિનેવા વાટાઘાટો હજુ પણ પ્રસ્તાવિત
જોકે, શુક્રવારે જીનીવામાં બંને દેશોની વાટાઘાટ ટીમોની બેઠક શેડ્યૂલ પર જ છે. ઈરાની અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં બેઠકનો હેતુ કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવાનો નથી. સાથે જ, બેઠક ખરેખર થશે કે નહીં તે અંગે અંતિમ નિર્ણય આગામી થોડા કલાકોમાં લેવામાં આવશે છે, તેમ છતાં, આ સૂચવે છે કે દસ્તાવેજ પર ડિજિટલ રીતે હસ્તાક્ષર થઈ ગયા હોવાથી, સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં વ્યક્તિગત રીતે હસ્તાક્ષર સમારોહ યોજાશે નહી.
પહેલા ફકરામાં જણાવાયું છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ઈરાન અને તેમના સાથીઓ જેમાં લેબનોનમાં રહેલા લોકોનો પણ સમાવેશ થાય છે. તાત્કાલિક અને કાયમી ધોરણે તમામ મોરચે લશ્કરી કાર્યવાહી બંધ કરશે. તેઓ વધુમાં સમત થાય છે કે, હવેથી, તેઓ એકબીજા સામે કોઈ યુદ્ધ કે લશ્કરી કાર્યવાહી શરૂ કરશે નહીં, ન તો તેઓ બળનો ઉપયોગ કરશે અથવા એકબીજા સામે બળનો ઉપયોગ કરવાની ધમકી આપશે. લેબનોનની પ્રાદેશિક અખંડિતતા અને સાર્વભૌમત્વનો આદર કરવામાં આવશે.
14-મુદ્દાના અમેરિકા-ઈરાન કરારમાં શું છે?
- યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઇસ્લામિક રિપબ્લિક ઓફ ઈરાન એકબીજાની સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડિતતાનો આદર કરવા અને એકબીજાની આંતરિક બાબતોમાં દખલ કરવાથી દૂર રહેવાનું વચન આપે છે.
- યુએસ અને ઈરાન મહત્તમ 60 દિવસની અંદર વાટાઘાટો કરવા અને અંતિમ કરાર પર પહોંચવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. આ સમયમર્યાદા પરસ્પર સંમતિથી લંબાવી શકાય છે.
- આ MoU પર હસ્તાક્ષર થયા પછી, યુએસ તેની નૌકાદળ નાકાબંધી હટાવવાનું અને ઈરાન સામેના કોઈપણ અવરોધો અથવા અવરોધોને દૂર કરવાનું શરૂ કરશે, 30 દિવસની અંદર નૌકાદળ નાકાબંધીને સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત કરશે. આ સમયગાળા દરમિયાન, જહાજોની અવરજવર ઈરાન દ્વારા પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવતા યુદ્ધ પહેલાના ટ્રાફિક સ્તરોને અનુરૂપ હશે. અમેરિકા 30 દિવસની અંદર ઈરાનની આસપાસના વિસ્તારમાંથી પોતાના દળો પાછા ખેંચી લેશે.
- ઈરાન પર્સિયન ગલ્ફથી ઓમાનના સમુદ્ર સુધી અને તેનાથી વિપરીત વાણિજ્યિક જહાજોના સુરક્ષિત માર્ગને સરળ બનાવવા માટે તમામ પ્રયાસો કરશે. આ સેવા માટે કોઈ ફી લેવામાં આવશે નહી. આ વ્યવસ્થા 60 દિવસ સુધી અમલમાં રહેશે. વાણિજ્યિક જહાજોની અવરજવર તાત્કાલિક શરૂ થશે, અને ઈરાન 30 દિવસની અંદર આ સિસ્ટમનો સંપૂર્ણ અમલ કરશે, જેમાં ટેકનિકલ અને લશ્કરી અવરોધો દૂર કરવા અને દરિયાઈ ખાણો સાફ કરવાને ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે. ઈરાન ઓમાન સાથે પરામર્શ દ્વારા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ભાવિ વહીવટ અને દરિયાઈ સેવાઓ નક્કી કરશે. લાગુ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના દરિયાકાંઠાના રાજ્યોના સાર્વભૌમ અધિકારોને ધ્યાનમાં રાખીને, પર્સિયન ગલ્ફની સરહદે આવેલા અન્ય રાષ્ટ્રો સાથે પણ ચર્ચા કરવામાં આવશે.
- ઈરાનના પુનર્નિર્માણ અને આર્થિક વિકાસ માટે ઓછામાં ઓછા $300 બિલિયનની કિંમતની નક્કર અને પરસ્પર સંમત યોજના બનાવવા માટે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ તેના પ્રાદેશિક સાથીઓ સાથે કામ કરવાનું વચન આપે છે. અંતિમ કરારના ભાગ રૂપે આ યોજના માટે અમલીકરણ પદ્ધતિ 60 દિવસની અંદર અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવશે.
- અંતિમ કરાર હેઠળ, યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ ઈરાન પર લાદવામાં આવેલા તમામ પ્રતિબંધો હટાવશે. આમાં યુએન સુરક્ષા પરિષદના ઠરાવો અને IAEA બોર્ડ ઓફ ગવર્નર્સ ઠરાવોમાંથી ઉદ્ભવતા પગલાં તેમજ તમામ એકપક્ષીય યુએસ પ્રતિબંધોનો સમાવેશ થાય છે.
- ઈરાને પરમાણુ શસ્ત્રો મેળવવા કે ઉત્પન્ન ન કરવાનું વચન આપ્યું છે. યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સ અને ઈરાન ભંડારિત સમૃદ્ધ ચુરેનિયમના નિકાલ માટે પરસ્પર નિર્ધારિત પદ્ધતિ પર સંમત થયા છે; આમાં IAEA દેખરેખ હેઠળ સ્થળ પર સામગ્રીનું મિશ્રણ કરવાનો સમાવેશ થશે.
- અંતિમ કરાર થાય ત્યાં સુધી, અમેરિકા અને ઈરાન યથાવત્ સ્થિતિ જાળવવા સંમત થયા છે. ઈરાન તેના પરમાણુ કાર્યક્રમની વર્તમાન સ્થિતિ જાળવી રાખશે, જ્યારે અમેરિકા નવા પ્રતિબંધો લાદશે નહી કે પ્રદેશમાં વધારાના સૈનિકો તૈનાત કરશે નહીં.
- અમેરિકાએ વચન આપ્યું છે કે પ્રતિબંધો હટાવવા પર હસ્તાક્ષર કર્યા પછી અને તે પછી, અમેરિકાનો ટ્રેઝરી વિભાગ ઈરાની ક્રૂડ તેલ, પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અને બેકિંગ વ્યવહારો જેવી સંબંધિત સેવાઓના નિકાસ માટે છૂટછાટ આપશે.
- અમેરિકા ઈરાનના સ્થિર ભડોળ અને સંપત્તિઓને ઉપયોગ માટે સંપૂર્ણપણે ઉપલબ્ધ કરાવશે. વાટાઘાટો દરમિયાન, અમેરિકા અને ઈરાન આ ભંડોળ મુક્ત કરવા માટેની પ્રક્રિયાઓ પર પરસ્પર કરાર પર પહોંચશે. આ ભંડોળ ઈરાનની સેન્ટ્રલ બેંક દ્વારા નિયુક્ત કોઈપણ અંતિમ લાભાર્થીને ચુકવણી માટે સંપૂર્ણપણે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.
- અમેરિકા અને ઈરાન આ સમજૂતી કરારના સફળ અમલીકરણ અને અંતિમ કરારના ભવિષ્યના પાલન પર દેખરેખ રાખવા માટે એક એક્ઝિક્યુટિવ મિકેનિઝમ સ્થાપિત કરવા સંમત થયા છે.
- MOU પર હસ્તાક્ષર થયા પછી અને ફકરા 1, 4, 5, 10 અને 11માં દર્શાવેલ પગલાંની શરૂઆત અને સતત અમલીકરણને આધીન, યુએસ અને ઈરાન બાકીના ફકરાઓ આવરી લેતા અંતિમ કરાર અંગે વાટાઘાટો શરૂ કરશે.
- અંતિમ કરારને બંધનકર્તા સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ (UNSC) ના ઠરાવ દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવશે.
