ભારતીય શેરબજાર અત્યારે એવા ‘મંદીના વાવાઝોડા’માંથી પસાર થઈ રહ્યું છે, જેણે ૨૦૦૮ની વૈશ્વિક મંદી અને ૨૦૨૦ના કોરોના કાળના રેકોર્ડને પણ પાછળ છોડી દીધા છે. છેલ્લા ૨૫ વર્ષમાં ક્યારેય ન જોઈ હોય તેવી આ ઐતિહાસિક મંદીમાં રોકાણકારોની પરસેવાની કમાણીના અધધ રૂ. ૨૬ લાખ કરોડ સ્વાહા થઈ ગયા છે. આવો સમજીએ કે આખરે દલાલ સ્ટ્રીટમાં આ ભૂકંપ શા માટે આવ્યો અને આ તારાજી ક્યાં જઈને અટકશે.
સળંગ ૮માં સપ્તાહે શેરબજારે કડાકા સાથે બંધ રહીને રોકાણકારોની ઊંઘ હરામ કરી દીધી છે. આંકડાકીય રીતે જોઈએ તો, છેલ્લા ૮ અઠવાડિયામાં નિફ્ટી ૮.૭ ટકા (૨,૧૪૯ પોઈન્ટ) અને સેન્સેક્સ ૮.૪ ટકા (૬,૫૯૦ પોઈન્ટ) તૂટી ચૂક્યો છે. આ અવિરત ઘટાડાને કારણે BSE લિસ્ટેડ કંપનીઓનું કુલ માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન ૨૬ લાખ કરોડ રૂપિયા ઘટીને ૪૬૭ લાખ કરોડની નીચે સરકી ગયું છે. આજે ગાંધી જયંતીની રજા હોવાથી બજાર બંધ રહ્યું હતું, પરંતુ તે પહેલાં ૧લી ઓક્ટોબરે સેન્સેક્સ ૫૭૦ પોઈન્ટ અને નિફ્ટી ૧૯૮ પોઈન્ટ ગબડીને બંધ રહ્યા હતા. માત્ર છેલ્લા એક જ સપ્તાહમાં નિફ્ટીમાં ૩.૧ ટકા અને સેન્સેક્સમાં ૨.૭ ટકાનું મોટું ગાબડું પડ્યું છે.
બજારના આ ઐતિહાસિક કડાકા પાછળ મુખ્યત્વે ૪ આંતરરાષ્ટ્રીય અને સ્થાનિક કારણો જવાબદાર છે:
- વિદેશી રોકાણકારો (FII) ની અંધાધૂંધ વેચવાલી: બજાર પર સૌથી મોટું દબાણ વિદેશી ફંડોનું છે. માત્ર છેલ્લા ૪ કારોબારી સત્રોમાં જ FII એ રૂ. ૩૫,૦૦૦ કરોડ પાછા ખેંચી લીધા છે. સપ્ટેમ્બરમાં તેમની કુલ વેચવાલી રૂ. ૪૬,૦૦૦ કરોડ રહી હતી. સ્થાનિક રોકાણકારો (DII) દ્વારા અપાઈ રહેલો ટેકો આ સુનામી સામે વામણો પુરવાર થઈ રહ્યો છે.
- અમેરિકન બોન્ડ યીલ્ડમાં રેકોર્ડ ઉછાળો: યુએસમાં ૧૦ વર્ષના ટ્રેઝરી બોન્ડની યીલ્ડ વધીને ૫.૩૪ ટકાની સર્વોચ્ચ સપાટીએ (૨૦૨૨ પછીની સૌથી વધુ) પહોંચી છે. અમેરિકન સરકારી બોન્ડ્સમાં સુરક્ષિત અને ઊંચું વ્યાજ મળતાં વિદેશીઓ શેરબજારમાંથી નાણાં કાઢી રહ્યા છે.
- ક્રૂડ ઓઇલના ભડકે બળતા ભાવ: પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં યુદ્ધની વણસી રહેલી સ્થિતિને કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફરી ૧૦૦ ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર કરી ગયું છે. ભારત માટે આ મોંઘું ઓઇલ મોંઘવારી અને ચાલુ ખાતાની ખાધ વધારશે.
- રૂપિયાનું ઐતિહાસિક ધોવાણ: ડોલર સામે રૂપિયો ૦.૫ ટકા ગગડીને ૯૬.૩૧ ના બે મહિનાના નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો છે, જેનાથી વિદેશી રોકાણકારોના ડોલર રિટર્ન પર ભારે ફટકો પડ્યો છે.
આવનારા દિવસોમાં બજારની દિશા સંપૂર્ણપણે આ ચાર પરિબળો પર નિર્ભર રહેશે. જ્યાં સુધી વિદેશી રોકાણકારોની વેચવાલી અટકશે નહીં અને ક્રૂડના ભાવ નિયંત્રણમાં નહીં આવે, ત્યાં સુધી બજારમાં મોટી રિકવરીની આશા રાખવી મુશ્કેલ છે. રોકાણકારોએ હાલ પૂરતું ધીરજ રાખીને બજારની સ્થિરતાની રાહ જોવી હિતાવહ છે.
