આજકાલ હેલ્થ અને ન્યુટ્રિશનની દુનિયામાં ચિયા અને ફ્લેક્સસીડની સાથે એક દેશી બીજ ફરી ચર્ચામાં આવ્યું છે—હલીમ સીડ્સ. જેને અળિવ, અલિવ અથવા Garden Cress Seeds તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. દેખાવમાં નાના આ બીજમાં પ્રોટીન, ફાઇબર, આયર્ન, કેલ્શિયમ સહિત અનેક પોષક તત્વો જોવા મળે છે.પ્રકાશિત વૈજ્ઞાનિક રિવ્યૂમાં પણ હલીમ સીડ્સની પોષક રચના અને સંભવિત હેલ્થ બેનિફિટ્સ અંગે સંશોધનોની સમીક્ષા કરવામાં આવી છે. જોકે નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે તેને કોઈ બીમારીની દવા તરીકે નહીં, પરંતુ સંતુલિત આહારના ભાગ તરીકે જોવું જોઈએ.

હલીમ સીડ્સમાં શું ખાસ છે?

હલીમ સીડ્સમાં પ્રોટીન, ફાઇબર, જરૂરી ફેટી એસિડ્સ અને આયર્ન, કેલ્શિયમ તથા પોટેશિયમ જેવા મિનરલ્સ મળે છે. તેમાં glucosinolates, flavonoids અને અન્ય bioactive compounds પણ હોય છે. Nutritionistએ પણ હલીમ સીડ્સને આયર્ન, પ્રોટીન અને ફોલેટના સ્રોત તરીકે સમજાવ્યા છે.

પાચનથી લઈને વજન મેનેજમેન્ટ સુધી મદદ?

હલીમ સીડ્સમાં રહેલું ફાઇબર પાચન અને bowel movement માટે મદદરૂપ થઈ શકે છે. ફાઇબર અને પ્રોટીનને કારણે લાંબા સમય સુધી પેટ ભરેલું રહેવાની લાગણી થઈ શકે છે, જે appetite controlમાં મદદ કરી શકે છે. તેમાં રહેલા વિવિધ antioxidant અને bioactive compoundsને કારણે antioxidant તથા anti-inflammatory activity અંગે પણ સંશોધન થયું છે.

આયર્નની બાબતમાં પણ હલીમ સીડ્સ ચર્ચામાં છે. Nutritionistએ તેને iron deficiency ધરાવતા લોકોના આહારમાં સામેલ કરી શકાય તેવા પોષક વિકલ્પ તરીકે રજૂ કર્યા છે. પરંતુ હિમોગ્લોબિન ઓછું હોય તો માત્ર હલીમ સીડ્સથી સારવાર કરવી યોગ્ય નથી—ડૉક્ટરની સલાહ અને જરૂરી ટેસ્ટ મહત્વના છે.

ક્યારે અને કેવી રીતે ખાવા?

હલીમ સીડ્સને સામાન્ય રીતે પલાળીને ખાવાની રીત પ્રચલિત છે. તેને દૂધ, દહીં, સ્મૂધી, દલિયા અથવા અન્ય ખોરાકમાં ઉમેરી શકાય છે. જોકે તેના માટે દરેક વ્યક્તિને લાગુ પડે એવી ચોક્કસ “બેસ્ટ ટાઇમ” અથવા scientifically established daily dose નથી.

એટલે પહેલીવાર લેતા હોવ તો નાની માત્રાથી શરૂઆત કરવી વધુ યોગ્ય છે. ખાસ કરીને તેને ઔષધીય માત્રામાં લેતા પહેલાં ડૉક્ટર અથવા qualified dietitianની સલાહ લેવી જોઈએ.

કોણે હલીમ સીડ્સથી સાવચેત રહેવું?

ગર્ભવતી મહિલાઓએ હલીમ સીડ્સને સામાન્ય ખોરાક કરતાં વધુ માત્રામાં લેતા પહેલાં ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.

થાયરોઇડની સમસ્યા ધરાવતા લોકોએ પણ સાવચેતી રાખવી જોઈએ, કારણ કે હલીમ સીડ્સમાં એવા compounds હોય છે જે thyroid function સાથે અસર કરી શકે છે.

ડાયાબિટીસની દવા લેતા લોકોએ પણ ડૉક્ટરની સલાહ વગર વધારે માત્રામાં તેનો ઉપયોગ ન કરવો. સંશોધનમાં હલીમ સીડ્સની blood-sugar-lowering activity જોવા મળી છે, જોકે આ અસર અંગે વધુ human trialsની જરૂર છે.

વધારે ખાશો તો સાઇડ ઇફેક્ટ્સ પણ થઈ શકે

હલીમ સીડ્સની વધારે માત્રાથી કેટલાક લોકોને પેટમાં અસ્વસ્થતા, ઉબકા અથવા ઝાડા જેવી તકલીફ થઈ શકે છે. અહેવાલ મુજબ મોટી માત્રામાં લેવાથી સ્ટમક અપ્સેટ થઈ શકે છે. કેટલાક લોકોમાં allergy પણ થઈ શકે છે.

સાથે જ, હલીમ સીડ્સને કોઈ “ચમત્કારી બીજ” માનવું યોગ્ય નથી. તેમાં પોષક તત્વો ચોક્કસ છે, પરંતુ બીમારીની સારવાર માટે દવા અથવા ડૉક્ટરની સલાહનો વિકલ્પ નથી. સંતુલિત આહાર સાથે યોગ્ય પ્રમાણમાં તેનો ઉપયોગ કરવો અને કોઈ medical condition હોય તો નિષ્ણાતની સલાહ લેવી સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે.