કહેવાય છે કે કળાની સાચી કિંમત સમય નક્કી કરે છે, પણ શું તમે ક્યારેય કલ્પના કરી છે કે ૪૧ વર્ષ પહેલાં ખરીદેલું એક સામાન્ય લાગતું ચિત્ર આજે ૧૮ કરોડ રૂપિયાની ખગોળીય કિંમતે વેચાશે? મધ્યપ્રદેશના દિવંગત આદિવાસી ચિત્રકાર જનગઢ સિંહ શ્યામની એક દુર્લભ કલાકૃતિએ મુંબઈની હરાજીમાં આ અકલ્પનીય કારનામું કરી બતાવ્યું છે. ચિત્રકારના અકાળ અવસાનના દાયકાઓ પછી તેમની આ રચનાએ ભારતીય આર્ટ માર્કેટના તમામ જૂના રેકોર્ડ તોડીને વૈશ્વિક સ્તરે ભારે સનસનાટી સર્જી છે.
૧૯૮૦ના દાયકામાં મધ્યપ્રદેશના અંતરિયાળ ગામડામાંથી આવેલા જનગઢ સિંહ શ્યામે ગોંડ સમુદાયની ભીંતચિત્ર પરંપરા, પૌરાણિક કથાઓ અને પ્રકૃતિને કાગળ તથા કેનવાસ પર કંડારીને નવી દિશા આપી હતી. ૧૯૮૫માં ભોપાલના ‘ભારત ભવન’ ખાતે તેમણે તૈયાર કરેલું આદિવાસી પરંપરા દર્શાવતું એક ચિત્ર પંડોલ પરિવારે માત્ર ૧,૫૦૦ રૂપિયામાં ખરીદ્યું હતું. ઝીણા બિંદુઓ અને સુરેખ રેખાઓની અદ્ભુત સરજતવાળી તેમની આ વિશિષ્ટ શૈલી આગળ જતાં ‘જનગઢ કલમ’ તરીકે વિશ્વભરમાં મશહૂર થઈ હતી. કમનસીબે, વર્ષ ૨૦૦૧માં માત્ર ૩૯ વર્ષની વયે તેમનું અકાળે નિધન થયું હતું.
તેમના અવસાનના ૨૫ વર્ષ બાદ, મુંબઈ સ્થિત પંડોલ આર્ટ ગેલેરીમાં જ્યારે આ ચિત્ર હરાજી માટે મુકાયું ત્યારે દેશ-વિદેશના કળાપ્રેમીઓ વચ્ચે બોલી લગાવવાની ભારે હોડ જામી હતી. આખરે આ પેઇન્ટિંગ રૂ. ૧૮ કરોડની અકલ્પનીય કિંમતે નીલામ થયું હતું. ૪૧ વર્ષના સમયગાળામાં પોતાની મૂળ કિંમત કરતાં ૧૨ લાખ ગણો ઉછાળો મેળવનાર આ કલાકૃતિ માત્ર એક ચિત્રનું વેચાણ નથી, પરંતુ ભારતીય આદિવાસી લોકકળાને વૈશ્વિક મંચ પર મળેલું સર્વોચ્ચ સન્માન અને જનગઢ સિંહ શ્યામની અમર વિરાસતની જીત છે.
