તબીબી ક્ષેત્રે એક અભૂતપૂર્વ સિદ્ધિ હાંસલ કરતાં દિલ્હી સ્થિત વર્ધમાન મહાવીર મેડિકલ કોલેજ (VMMC) અને સફદરજંગ હોસ્પિટલે દેશમાં ઈતિહાસ રચી દીધો છે. કેન્દ્ર સરકાર સંચાલિત કોઈપણ સરકારી હોસ્પિટલમાં સૌપ્રથમ વખત અત્યંત જટિલ ગણાતું ‘ડ્યુઅલ કિડની ટ્રાન્સપ્લાન્ટ’ (Dual Kidney Transplant) સફળતાપૂર્વક કરવામાં આવ્યું છે. બ્રેઈન ડેડ જાહેર કરાયેલા એક જ ડૉનરની બંને કિડનીઓ એક જ દર્દીના શરીરમાં પ્રત્યારોપિત કરીને તબીબોએ અશક્યને શક્ય બનાવી બતાવ્યું છે. આ સફળ સર્જરી માત્ર તબીબી જગત માટે જ નહીં, પરંતુ અંગદાનની રાહ જોઈ રહેલા હજારો ગંભીર દર્દીઓ માટે આશાનું એક નવું પ્રભાત લઈને આવી છે.
જટિલ નિર્ણય અને માર્જિનલ ડૉનર
આ ઐતિહાસિક સર્જરીની પૃષ્ઠભૂમિ ૧૯ સપ્ટેમ્બરના રોજ રચાઈ હતી, જ્યારે ચંડીમંદિર સ્થિત કમાન્ડ હોસ્પિટલમાં એક ૬૨ વર્ષીય વ્યક્તિને ‘બ્રેઈન ડેડ’ જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. વિષમ પરિસ્થિતિમાં પણ તેમના પરિવારે હિંમત દાખવીને અંગદાનની સંમતિ આપી હતી. ડૉનરની વધુ ઉંમર અને તબીબી પરિસ્થિતિઓને કારણે તબીબી ભાષામાં તેમને ‘માર્જિનલ ડૉનર’ ગણવામાં આવ્યા હતા.
સામાન્ય રીતે આવી સિંગલ કિડની પ્રત્યારોપણ માટે પૂરતી ક્ષમતા ધરાવતી નથી હોતી. પરંતુ સફદરજંગ હોસ્પિટલની નિષ્ણાત ટ્રાન્સપ્લાન્ટ ટીમે દર્દીના હિતમાં જોખમ અને ફાયદાનું સચોટ વિશ્લેષણ કરીને બંને કિડનીઓ એક જ દર્દીમાં ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવાનો સાહસિક નિર્ણય લીધો હતો.
ભારતીય વાયુસેનાનું ‘મિશન ગ્રીન કોરિડોર’
અંગ પ્રત્યારોપણમાં સમય સૌથી નિર્ણાયક પરિબળ હોય છે. ચંડીમંદિરથી દિલ્હી સુધી અંગોને સમયસર પહોંચાડવા માટે ભારતીય વાયુસેનાના વેસ્ટર્ન કમાન્ડે લોજિસ્ટિક સહયોગ આપીને અંગોને એરલિફ્ટ કર્યા હતા. ડૉનરનું લિવર આર્મી હોસ્પિટલ (R&R) મોકલવામાં આવ્યું, જ્યારે બંને કિડનીઓ સલામત રીતે સફદરજંગ હોસ્પિટલમાં પહોંચાડાઈ હતી.
નિષ્ણાત તબીબોનું નેતૃત્વ
આ જટિલ શસ્ત્રક્રિયા યુરોલોજી અને રીનલ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ વિભાગના પ્રોફેસર અને વિભાગીય વડા ડૉ. પવન વાસુદેવાના નેતૃત્વ હેઠળ ડૉ. નીરજ કુમાર, ડૉ. સંદીપ કુમાર અને ડૉ. ગૌરવ વસિષ્ઠ સહિતની મલ્ટી-ડિસીપ્લિનરી ટીમે પૂર્ણ કરી હતી. હોસ્પિટલના નિયામક ડૉ. કવિતા શર્મા અને મેડિકલ સુપરિન્ટેન્ડેન્ટ ડૉ. ચારુ બંબાના માર્ગદર્શન હેઠળ આ સિદ્ધિ મેળવવામાં આવી હતી.
અંગદાનના ક્ષેત્રમાં નવો આશાવાદ
તબીબોના મતે, ભારતમાં અંગોની ભારે અછત વચ્ચે આ સફળતા ગેમ-ચેન્જર સાબિત થશે. માર્જિનલ ડૉનરની બંને કિડનીઓનો એકસાથે ઉપયોગ કરીને હવે એવા દર્દીઓને પણ નવું જીવન આપી શકાશે જેમના માટે ભવિષ્ય ધૂંધળું દેખાતું હતું.
