આવનારા યુદ્ધોમાં માત્ર લડાકુ વિમાનો કે મિસાઇલો જ નહીં, પરંતુ ડ્રોન ટેક્નોલોજી પણ નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવશે. આ બદલાતી યુદ્ધની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતનું સંરક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંગઠન (DRDO) હવે અદ્યતન ‘ડ્રોન સ્વોર્મ’ ટેક્નોલોજી વિકસાવવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. આ પ્રોજેક્ટ સફળ રહ્યો તો ભારતીય સશસ્ત્ર દળોને એવી સ્વદેશી ક્ષમતા મળશે, જે દુશ્મનના ઇલેક્ટ્રોનિક જામિંગ વચ્ચે પણ અસરકારક રીતે કાર્ય કરી શકશે.
DRDOએ તેની ટેક્નોલોજી ડેવલપમેન્ટ ફંડ (TDF) યોજના હેઠળ સ્ટાર્ટઅપ્સ અને MSME કંપનીઓને ‘Development of Close Formation Flying of Multiple Drones’ પ્રોજેક્ટ માટે પ્રસ્તાવો આમંત્રિત કર્યા છે. આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ સ્વદેશી સંરક્ષણ ટેક્નોલોજીને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને ખાનગી ક્ષેત્રને અદ્યતન ડ્રોન વિકાસમાં જોડવાનો છે.
આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ 50 ડ્રોનનું સ્વોર્મ તૈયાર કરવામાં આવશે. તેમાં એક ‘માસ્ટર ડ્રોન’ બાકીના 49 ડ્રોનનું સંચાલન કરશે. તમામ ડ્રોન માત્ર 50 સેન્ટીમીટર જેટલા અંતરે અત્યંત ચોકસાઈથી ઉડાન ભરશે અને પોતાની સ્થિતિમાં મહત્તમ 5 સેન્ટીમીટરની જ ભૂલ રહેશે. સાથે જ તેમાં એન્ટી-ઇલેક્ટ્રોનિક જામિંગ કમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ હશે, જેથી દુશ્મન માટે તેને નિષ્ક્રિય બનાવવું મુશ્કેલ બનશે.
આ ડ્રોન 5,000 મીટરની ઊંચાઈ સુધીના પર્વતીય વિસ્તારોમાં કાર્ય કરી શકશે અને 20 મીટર પ્રતિ સેકન્ડની તેજ હવામાં પણ સ્થિર રહેશે. દરેક ડ્રોન લગભગ 2 કિલોગ્રામ સુધીનો પેલોડ લઈ શકશે, જેમાં કેમેરા, સેન્સર અથવા ઇલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સાધનો સામેલ થઈ શકે છે. સિસ્ટમને માત્ર પાંચ મિનિટમાં કાર્યરત કરી શકાય તેવી અને બેટરીને આશરે 30 મિનિટની ફ્લાઇટ તથા ઝડપી રિચાર્જિંગ ક્ષમતા ધરાવતી બનાવવાનો લક્ષ્ય છે.
DRDOએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સમગ્ર સિસ્ટમમાં ઓછામાં ઓછા 70 ટકા સ્વદેશી ઘટકોનો ઉપયોગ કરવો ફરજિયાત રહેશે. પસંદ થયેલી કંપનીએ 12 મહિનામાં પ્રોટોટાઇપ તૈયાર કરવાનો રહેશે, ત્યારબાદ તેના પરીક્ષણો હાથ ધરાશે. આ પહેલ માત્ર ભારતીય સેનાની આગામી પેઢીની ડ્રોન ક્ષમતા મજબૂત બનાવશે એટલું જ નહીં, પરંતુ ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને આત્મનિર્ભર સંરક્ષણ ઉદ્યોગને પણ નવી ગતિ આપશે.
