અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધ ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વને અસર કરી રહ્યું છે. પરંતુ, તેમ છતાં, ભારત તેના પડોશીઓ પ્રત્યે ઉદારતા દાખવી રહ્યું છે. હાલનું સંકટ તેલ અને ગેસનું છે. બાંગ્લાદેશે ભારતને આગામી ચાર મહિના માટે 50 હજાર મેટ્રિક ટન ડીઝલ પૂરું પાડવાની અપીલ કરી હતી. આ માંગને પગલે, 10 માર્ચે ભારતમાંથી 5,000 ટન ડીઝલ બાંગ્લાદેશ પહોંચ્યું. તેવી જ રીતે, તેલ સંકટ દરમિયાન ભારત નેપાળ અને શ્રીલંકા માટે તારણહાર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. ખરેખર, આ ભારતની પડોશી પ્રથમ નીતિ હેઠળ છે. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ‘5S’ વ્યૂહરચના પણ આની પાછળ છે.
ભારત-બાંગ્લાદેશ: મિત્રતાની પાઇપલાઇન
- ભારત-બાંગ્લાદેશ ફ્રેન્ડશીપ પાઇપલાઇન (IBFP)નું ઉદ્ઘાટન 2023માં કરવામાં આવ્યું હતું. આ અંતર્ગત, આસામના નુમાલીગઢ રિફાઇનરી લિમિટેડથી બાંગ્લાદેશના પરબતીપુરી ડેપો સુધી હાઇ-સ્પીડ ડીઝલનું પરિવહન કરવામાં આવે છે.
- ખાસ કરીને ચોખા (બોરો, બાંગ્લાદેશમાં ચોખાની એક જાત) ને સિંચાઈ માટે સસ્તું ડીઝલ પૂરું પાડવાનો પ્રસ્તાવ છે. બંગાળના સમગ્ર પ્રદેશમાં ઔસ, અમન અને બોરો ઉગાડવામાં આવે છે.
- બોરો ચોખાની જાત શિયાળામાં વાવવામાં આવે છે અને એપ્રિલ-મે સુધીમાં લણણી માટે તૈયાર થઈ જાય છે. બાંગ્લાદેશ દર વર્ષે નુમાલીગઢ રિફાઇનરીમાંથી 180,000 ટન ડીઝલની આયાત કરે છે.
શ્રીલંકા: કટોકટીના સમયમાં પણ તેલ પૂરું પાડે છે
- ભારતે શ્રીલંકાના ડગમગતા અર્થતંત્રને સતત ટેકો આપ્યો છે. ભારત અને શ્રીલંકા ત્રિંકોમાલી ઓઇલ ટેન્ક ફાર્મ વિકસાવી રહ્યા છે, જે શ્રીલંકાની ઉર્જા સુરક્ષાને વધારવા માટે વ્યૂહાત્મક અનામત તરીકે બનાવવામાં આવી રહ્યું છે.
- ૨૦૨૨ માં, ભારતે શ્રીલંકાને તેના આર્થિક સંકટ દરમિયાન ૩ બિલિયન ડોલરની કટોકટી સહાય પૂરી પાડી, જેમાં રશિયા પાસેથી નોંધપાત્ર ઇંધણ તેલનો સમાવેશ થાય છે. ૫૦૦ મિલિયન ડોલરની ક્રેડિટ લાઇન વધારીને ૨૦૦ મિલિયન ડોલર કરવામાં આવી હતી.
- ગયા વર્ષે ડિસેમ્બરમાં, ભારતે ચક્રવાત પેંગોંગ પછી શ્રીલંકાને પુનર્નિર્માણ સહાયમાં $450 મિલિયન આપ્યા હતા. વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે ત્યારે કહ્યું હતું કે ભારત હંમેશા શ્રીલંકાની સાથે ઉભું રહેશે.
નેપાળની તેલની જરૂરિયાત ૧૦૦% ભારત પર નિર્ભર છે.
- ભારત નેપાળની પેટ્રોલ, ડીઝલ અને એવિએશન ટર્બાઇન ઓઇલ (ATF) સહિતની તેલની 100% જરૂરિયાતો પૂરી કરે છે. મોતીહારી-અમલેખગંજ પાઇપલાઇન દક્ષિણ એશિયામાં એકમાત્ર પેટ્રોલિયમ પાઇપલાઇન છે જે ખર્ચ-અસરકારક દરે તેલ સપ્લાય કરે છે.
- આ ઉપરાંત, ચિતવન સુધી પાઇપલાઇન નાખવા અને સિલિગુડીથી ઝાપા સુધી નવી પાઇપલાઇન બનાવવાના પ્રોજેક્ટ્સ ચાલી રહ્યા છે. ભારતના કુલ ઇંધણ નિકાસમાં નેપાળનો હિસ્સો આશરે 28 ટકા છે.
પીએમ મોદીની ‘5S’ રણનીતિ શું છે?
વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ 2014 માં સત્તાવાર રીતે નેબરહુડ ફર્સ્ટ પોલિસી શરૂ કરી હતી . તે પડોશીઓ સાથે કામ કરવા માટે 5S વ્યૂહરચના અપનાવે છે.
- આદર: પડોશીઓ સાથે સમાન વર્તન કરવું
- સંવાદ: સતત રાજદ્વારી સંપર્ક
- શાંતિ: પ્રાદેશિક સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવી
- સમૃદ્ધિ: પરસ્પર ફાયદાકારક આર્થિક વૃદ્ધિ
- સંસ્કૃતિ: ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક સંબંધોને પ્રોત્સાહન આપવું
પાકિસ્તાન અને ચીન સમગ્ર પ્રદેશ પર પ્રભુત્વ મેળવવા માંગે છે
- પાકિસ્તાન અને ચીન ભારત સામે આ ક્ષેત્રમાં પોતાનું વર્ચસ્વ સ્થાપિત કરવા માંગે છે. શેખ હસીનાની સરકાર ઉથલાવી દીધા પછી, મુહમ્મદ યુનુસની વચગાળાની સરકાર દરમિયાન, ચીને બાંગ્લાદેશ સાથે લશ્કરી ડ્રોન ફેક્ટરી સ્થાપવા માટે કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા.
- દરમિયાન, પાકિસ્તાનની ગુપ્તચર સંસ્થા, ISI એ બાંગ્લાદેશમાં એક કાર્યાલય પણ ખોલ્યું. જોકે, તારિક અહેમદની સરકારે હવે ભારત સાથે સારા સંબંધોની હિમાયત કરી છે.
- ચીને શ્રીલંકા અને નેપાળમાં પણ નોંધપાત્ર રોકાણ કર્યું છે. ચીને શ્રીલંકાના હંબનટોટા બંદરને 99 વર્ષ માટે લીઝ પર લીધું છે.
