શ્રાવણનો બીજો સોમવાર એટલે મહાદેવની ભક્તિનો ખાસ પવિત્ર અવસર અને આ અવસરે સુરતમાં આવેલા એવા પ્રાચીન શિવધામની કથા જાણવી રસપ્રદ છે, જેના નામ સાથે આખા કતારગામ વિસ્તારની ઓળખ જોડાયેલી હોવાની માન્યતા છે. કંતારેશ્વર મહાદેવ મંદિરને સ્થાનિક પરંપરામાં હજારો વર્ષ જૂનું માનવામાં આવે છે અને તેના શિવલિંગના અનોખા આકારથી લઈને સૂર્યકુંડ સુધી અનેક ધાર્મિક લોકવાયકાઓ આજે પણ અહીં જીવંત છે.
કતારગામમાં આવેલું કંતારેશ્વર મહાદેવ મંદિર સુરતના પ્રાચીન શિવાલયોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. ગુજરાતી વિશ્વકોશમાં પણ કતારગામના પ્રાચીન કંટલેશ્વર મહાદેવ મંદિરનો ઉલ્લેખ મળે છે અને શ્રાવણ માસમાં અહીં મેળો ભરાતો હોવાનું નોંધાયું છે.
કંતારેશ્વર નામ પાછળની કથા
સ્થાનિક લોકમાન્યતા અનુસાર, અહીં અગાઉ મોટું જંગલ અને કાંટાવાળી ઝાડીઓનો વિસ્તાર હતો. ‘કાંતાર’ સાથે જોડાયેલી આ ઓળખમાંથી આગળ જતાં કતારગામ નામ પડ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે.
મંદિર સાથે જોડાયેલી બીજી પ્રસિદ્ધ કથામાં એક ગાય શિવલિંગ પર દૂધની ધારા વહાવતી હોવાનો ઉલ્લેખ મળે છે. ગાયનો પગ શિવલિંગને અડતાં તેની ખરી જેવો આકાર પડ્યો હોવાની લોકવાયકા છે.
આ ઉપરાંત કપિલ મુનિ, સૂર્યનારાયણ અને ભગવાન શિવ સાથે જોડાયેલી કથાઓ પણ કંતારેશ્વર મહાદેવના મહાત્મ્યનો ભાગ છે. મંદિર પરિસરમાં આવેલું સૂર્યકુંડ પણ આ પૌરાણિક પરંપરાઓ સાથે જોડાય છે.
કંતારેશ્વર મહાદેવ સાથે કપિલ મુનિ અને સૂર્યનારાયણની લોકકથા પણ જોડાયેલી છે. માન્યતા મુજબ પ્રાચીન કાળમાં કાંટાવાળી ઝાડીઓવાળા આ વિસ્તારમાં કપિલ મુનિએ આશ્રમ બનાવી સૂર્યદેવની આરાધના કરી હતી. તેમની તપસ્યાથી પ્રસન્ન થયેલા સૂર્યદેવે અહીં પોતાનું તેજ પ્રગટ કર્યું અને તેમાંથી શિવલિંગ પ્રગટ થયું હોવાની માન્યતા છે.
મંદિર સાથે ભગવાન રામની પણ લોકકથા જોડાયેલી છે. કહેવાય છે કે વનવાસ દરમિયાન રામ અહીં આવ્યા ત્યારે ઋષિઓ માટે પાણીની જરૂરિયાત ઊભી થઈ હતી. ત્યારે રામે ધરતીમાં બાણ મારી જળધારા પ્રગટ કરી હતી. આગળ જઈને આ સ્થળે કુંડ બનાવાયું, જે સૂર્યકુંડ તરીકે ઓળખાય છે. આ કથાઓ ધાર્મિક લોકમાન્યતાઓ પર આધારિત છે.
કંતારેશ્વર મહાદેવ વિશેની કેટલીક સ્થાનિક લોકવાયકાઓમાં મહાભારતકાળ સાથે પણ તેનો સંબંધ દર્શાવવામાં આવે છે. માન્યતા મુજબ વનવાસ દરમિયાન પાંડવો આ વિસ્તારમાં આવ્યા હતા અને અહીં ભગવાન શિવની આરાધના કરી હતી.
આ શ્રાવણના બીજા સોમવારે એટલે કે 24 ઓગસ્ટ 2026, મહાદેવની ભક્તિ સાથે સુરતના આ પ્રાચીન શિવધામની ગાથા પણ શ્રદ્ધાળુઓ માટે ખાસ આકર્ષણ બની રહી છે.
