દેશમાં છેલ્લા એક વર્ષ દરમિયાન ખાદ્ય તેલના ભાવમાં થયેલા વધારા વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે તહેવારોની સિઝન પહેલાં મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. કેન્દ્રીય નાણાં મંત્રાલયે ક્રૂડ તથા રિફાઇન્ડ ખાદ્ય તેલ પરની મૂળભૂત કસ્ટમ્સ ડ્યુટીમાં ઘટાડો કર્યો છે. સરકારના આ નિર્ણયથી આયાત ખર્ચ ઘટવાની અને આગામી દિવસોમાં સ્થાનિક બજારમાં પામ, સોયાબીન તથા સૂર્યમુખી તેલના ભાવમાં રાહત મળવાની શક્યતા છે. દુર્ગા પૂજા, દશેરા, દિવાળી અને છઠ જેવા તહેવારો દરમિયાન ખાદ્ય તેલની માંગ વધતી હોવાથી આ નિર્ણયને મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
સરકારી ગેઝેટ નોટિફિકેશન મુજબ, ક્રૂડ પામ તેલ અને ક્રૂડ સોયાબીન તેલ પરની મૂળભૂત આયાત જકાત 10 ટકાથી ઘટાડીને 5 ટકા કરવામાં આવી છે. બીજી તરફ, રિફાઇન્ડ પામ તેલ અને રિફાઇન્ડ સોયાબીન તેલ પરની ડ્યુટી 32.5 ટકાથી ઘટાડીને 27.5 ટકા કરવામાં આવી છે. ક્રૂડ સૂર્યમુખી તેલ પરની મૂળભૂત કસ્ટમ્સ ડ્યુટી 10 ટકાથી ઘટાડીને શૂન્ય કરવામાં આવી છે, જ્યારે રિફાઇન્ડ સૂર્યમુખી તેલ પરની ડ્યુટી 32.5 ટકાથી ઘટાડીને 22.5 ટકા કરવામાં આવી છે. આ નવા દરો 24 સપ્ટેમ્બર, 2026થી અમલમાં આવશે.
મૂળભૂત કસ્ટમ્સ ડ્યુટી ઉપરાંત ખાદ્ય તેલની આયાત પર કૃષિ માળખાગત સુવિધા અને વિકાસ ઉપકર તથા સમાજ કલ્યાણ સરચાર્જ પણ લાગુ પડે છે. નવા નિર્ણય બાદ ક્રૂડ પામ અને સોયાબીન તેલ પરની કુલ આયાત જકાત અગાઉના 16.5 ટકાની સરખામણીએ ઘટીને 11 ટકા થશે. ક્રૂડ સૂર્યમુખી તેલ પરની કુલ જકાત પણ 16.5 ટકાથી ઘટીને 5.5 ટકા થશે. પરિણામે આયાતકારો અને રિફાઇનર્સ માટે વિદેશથી કાચું તેલ મંગાવવાનો ખર્ચ ઘટી શકે છે.
મુંબઈ સ્થિત વનસ્પતિ તેલ ક્ષેત્રના નિષ્ણાત સંદીપ બાજોરિયાના જણાવ્યા મુજબ, રિફાઇનર્સે આયાત ડ્યુટીમાં ઘટાડાની અપેક્ષાએ અગાઉ ખરીદીમાં સાવચેતી રાખી હતી. હવે તહેવારો દરમિયાન વધનારી માંગને ધ્યાનમાં રાખીને આયાતમાં વધારો થઈ શકે છે. પતંજલિ ફૂડ્સના આશિષ આચાર્યના મતે ડ્યુટી ઘટાડાથી સૂર્યમુખી તેલને ખાસ લાભ મળી શકે છે, કારણ કે રિફાઇનર્સ માટે તેની આયાત વધુ આકર્ષક બનશે. તેની અસર પામ અને સોયાબીન તેલની માંગ પર પણ પડી શકે છે.
ભારત પોતાની કુલ વનસ્પતિ તેલની જરૂરિયાતના લગભગ બે તૃતીયાંશ હિસ્સા માટે આયાત પર નિર્ભર છે. દેશ મલેશિયા, ઇન્ડોનેશિયા, આર્જેન્ટિના, રશિયા અને યુક્રેન જેવા દેશોમાંથી વિવિધ પ્રકારના ખાદ્ય તેલની આયાત કરે છે. છેલ્લા એક વર્ષમાં દેશમાં વનસ્પતિ તેલના ભાવમાં આશરે 20 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે. હવે ડ્યુટીમાં ઘટાડાથી આયાતનો લેન્ડેડ કોસ્ટ ઘટે તો તેની અસર છૂટક બજાર સુધી પહોંચવાની શક્યતા છે. સપ્ટેમ્બરથી નવેમ્બર દરમિયાન તહેવારોને કારણે મીઠાઈ, નાસ્તા અને તળેલા ખાદ્યપદાર્થોની માંગ વધે છે. આવી સ્થિતિમાં સરકારનો આ નિર્ણય ખાદ્ય ફુગાવા પર પણ અસર કરી શકે છે અને ગ્રાહકોને આગામી તહેવારોમાં ખાદ્ય તેલના ભાવમાં રાહત મળવાની આશા ઊભી થઈ છે.
