શું ગુજરાતના સામાજિક અને કૌટુંબિક ઢાંચામાં સદીઓ જૂના નિયમો હવે ઇતિહાસ બની જશે? હા, ગુજરાતમાં સમાનતાના એક નવા યુગની શરૂઆત થવા જઈ રહી છે. લાંબા સમયની ચર્ચા, અટકળો અને રાજકીય ઉત્કંઠા વચ્ચે રાજ્યમાંથી અત્યંત મોટા અને મહત્વના સમાચાર સામે આવ્યા છે. ગુજરાત સરકારના મહત્વાકાંક્ષી ‘સમાન નાગરિક સંહિતા’ (UCC) વિધેયકને રાષ્ટ્રપતિ ભવન તરફથી આખરી મંજૂરી મળી ગઈ છે. આ માત્ર એક ઔપચારિક સહી નથી, પરંતુ રાજ્યમાં તમામ નાગરિકો માટે સમાન અધિકારોના નવા અધ્યાયની સત્તાવાર શરૂઆત છે. રાષ્ટ્રપતિની લીલી ઝંડી મળતાની સાથે જ રાજ્ય સરકારે પણ જરાય વિલંબ કર્યા વિના સત્તાવાર ગેઝેટમાં તેનું જાહેરનામું પ્રસિદ્ધ કરી દીધું છે, જે સ્પષ્ટ કરે છે કે આ ઐતિહાસિક કાયદો હવે જમીન પર અમલી બનવા માટે સંપૂર્ણપણે તૈયાર છે.
વર્ષ ૨૦૨૬ ના માર્ચ મહિનામાં ગુજરાત વિધાનસભામાં ભારે ચર્ચા બાદ બહુમતીથી પસાર કરાયેલા આ યુસીસી બિલને અત્યાર સુધી રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરીની પ્રતીક્ષા હતી. હવે જ્યારે દેશના સર્વોચ્ચ બંધારણીય વડા દ્વારા તેને કાનૂની માન્યતા પ્રાપ્ત થઈ ચૂકી છે, ત્યારે ગુજરાત સરકાર તેના પૂર્ણ અને અસરકારક અમલીકરણ માટે એક્શન મોડમાં આવી ગઈ છે. ગેઝેટ નોટિફિકેશન બહાર પડતાં જ એ નિશ્ચિત થઈ ગયું છે કે હવે આ કાયદાને લગતી તમામ વહીવટી અને કાનૂની પ્રક્રિયાઓને ઝડપથી આગળ વધારવામાં આવશે. મહત્વની વાત એ છે કે, ઉત્તરાખંડ બાદ દેશમાં આવો સમાન કાયદો લાગુ કરનારું ગુજરાત બીજું રાજ્ય બની ગયું છે.
આ નવા UCC કાયદાની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તે સામાજિક સમાનતા સુનિશ્ચિત કરવાની સાથે મૂળભૂત ઓળખને પણ સાચવે છે. બંધારણીય જોગવાઈઓને ધ્યાનમાં રાખીને, ગુજરાતના આદિવાસી સમુદાયને આ કાયદાની જોગવાઈઓમાંથી સંપૂર્ણ મુક્તિ આપવામાં આવી છે. આદિવાસી સમાજની વિશિષ્ટ પરંપરાઓ, રીતરિવાજો અને તેમની આગવી સંસ્કૃતિને કોઈ પણ પ્રકારનું નુકસાન ન પહોંચે તે હેતુથી આ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવાયો છે.
બીજી તરફ, મહિલા અધિકારો અને સશક્તિકરણની દિશામાં આ કાયદો એક માઈલસ્ટોન સાબિત થશે. દાયકાઓથી ચાલ્યા આવતા વિસંગત કાયદાઓને દૂર કરી, આ નવા કાયદા હેઠળ પૈતૃક મિલકત અને ઉત્તરાધિકારના કિસ્સામાં પુત્ર અને પુત્રી બંનેને એકસમાન કાનૂની અને વારસાગત અધિકાર આપવામાં આવ્યા છે. સંપત્તિના તમામ મામલાઓમાં હવે મહિલાઓને પુરુષોની સમકક્ષ હક મળશે, જે સાચા અર્થમાં કાનૂની બરાબરી લાવશે.
આ ઉપરાંત, લગ્ન અને છૂટાછેડા સંબંધિત બાબતો માટે ધર્મ આધારિત અલગ-અલગ પર્સનલ લો ના બદલે સમગ્ર રાજ્યમાં તમામ સમુદાયો માટે એક સમાન જોગવાઈઓ નક્કી કરવામાં આવી છે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે પારિવારિક મામલાઓમાં કાનૂની પ્રક્રિયા વધુ સ્પષ્ટ અને સમાન બનશે. ટૂંકમાં કહીએ તો, ગેઝેટમાં પ્રસિદ્ધિ થતાંની સાથે જ લાગુ થઈ રહેલો આ કાયદો માત્ર કાગળ પરની કલમો નહીં, પરંતુ ગુજરાતમાં સામાજિક ન્યાય અને નાગરિક સમાનતા લાવવાની દિશામાં લેવાયેલું એક અત્યંત મજબૂત કદમ છે.
