તહેવારોની સિઝન શરૂ થવા પહેલાં જ દેશમાં ખાંડના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો છે. થોડા દિવસો પહેલાં ₹45થી ₹46 પ્રતિ કિલોના ભાવે મળતી ખાંડ હવે કેટલાક બજારોમાં ₹65 પ્રતિ કિલો સુધી પહોંચી ગઈ છે. ભાવમાં થયેલા આ અચાનક વધારાથી ગ્રાહકો તેમજ વેપારીઓ બંને ચિંતિત બન્યા છે.
ભાવને કાબૂમાં રાખવા માટે કેન્દ્ર સરકારે ખાંડની નિકાસ પર નિયંત્રણો કડક કર્યા છે. સાથે જ સ્થાનિક બજારમાં પુરવઠો જળવાઈ રહે તે માટે લાંબા સમય બાદ 10 લાખ મેટ્રિક ટન ડ્યુટી-ફ્રી ખાંડની આયાતને મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
ખાંડના ભાવ વધવા પાછળના 5 મુખ્ય કારણો
1. બજારમાં ખાંડનો સ્ટોક ઘટ્યો
સપ્ટેમ્બરના અંત સુધીમાં દેશનો ખાંડનો ઉપલબ્ધ સ્ટોક ઘટીને અંદાજે 30થી 35 લાખ ટન રહેવાની શક્યતા છે. આગામી નવેમ્બર-ડિસેમ્બર સુધીની માંગની સરખામણીએ આ જથ્થો ઓછો માનવામાં આવી રહ્યો છે.
2. તહેવારોને કારણે માંગમાં વધારો
રક્ષાબંધન, ગણેશ ચતુર્થી, દશેરા અને દિવાળી જેવા તહેવારો નજીક આવતા મીઠાઈની દુકાનો, બેકરી, કન્ફેક્શનરી અને સોફ્ટ ડ્રિંક કંપનીઓએ ખાંડની ખરીદી વધારી છે. માંગ વધતા ભાવ પર સીધી અસર પડી છે.
3. વેરહાઉસ અને બફર સ્ટોકમાં ઘટાડો
મિલોના વેરહાઉસમાં રહેલા ખાંડના જથ્થામાં ઘટાડો થતાં બજારમાં ઉપલબ્ધ પુરવઠા અને માંગ વચ્ચેનું અંતર વધ્યું છે. આ સ્થિતિએ ભાવને વધુ ઉપર ધકેલ્યા છે.
4. ભારે વરસાદથી શેરડીના પાકને નુકસાન
ઉત્તર પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર અને મધ્ય પ્રદેશ જેવા મોટા ખાંડ ઉત્પાદક રાજ્યોમાં ભારે વરસાદ અને પૂરની સ્થિતિએ શેરડીના પાકને અસર કરી છે. ઉત્પાદન અંગેની ચિંતાએ પણ બજારમાં ભાવ વધારાને વેગ આપ્યો છે.
5. સંગ્રહખોરી અને સટ્ટાખોરીની અસર
ખાંડની અછત સર્જાવાની ચર્ચા વચ્ચે કેટલાક વેપારીઓ દ્વારા સ્ટોક જમા કરવાના કારણે બજારમાં કૃત્રિમ અછત જેવી સ્થિતિ ઊભી થઈ હોવાના અહેવાલો છે. તેની અસર સીધી રીતે ભાવ પર પડી રહી છે.
સરકારનો કડક નિર્ણય
બજારમાં સંગ્રહખોરી રોકવા માટે સરકારે 1 સપ્ટેમ્બરથી 30 નવેમ્બર સુધી સ્ટોક મર્યાદાના નિયમો કડક બનાવ્યા છે. નવા નિયમો હેઠળ ડીલરો 15 દિવસથી વધુ સમય સુધી ખાંડનો જથ્થો રાખી શકશે નહીં. સરકારનો હેતુ બજારમાં પૂરતો પુરવઠો જાળવીને ભાવને નિયંત્રણમાં રાખવાનો છે.
તહેવારોમાં મીઠાઈ મોંઘી થવાની શક્યતા
ખાંડના ભાવમાં થયેલા વધારાની અસર હવે મીઠાઈ, બિસ્કિટ, કેન્ડી, બેકરી પ્રોડક્ટ્સ અને અન્ય પેકેજ્ડ ફૂડ પર જોવા મળી શકે છે. ઉત્પાદન ખર્ચ વધતા વેપારીઓ અને કંપનીઓ ગ્રાહકો પાસેથી વધારાનો ખર્ચ વસૂલ કરે તેવી શક્યતા છે. એટલે આગામી તહેવારોમાં મીઠાઈ અને ખાંડ આધારિત ખાદ્ય વસ્તુઓના ભાવમાં વધારો જોવા મળી શકે છે.