ઈરાન અને ઇઝરાયલ યુદ્ધ વચ્ચે ભારત ક્યાં અટવાયું છે, અમેરિકા સાથે વિકલ્પો શું?

ઈરાન સામે ઈઝરાયલ અને અમેરિકા વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ ભારત સામે એક ભયાનક રાજદ્વારી પડકાર છે. ભારત અને ઈઝરાયલ નજીકના મિત્રો છે, અને ઈરાનના ભારત સાથે પણ લાંબા સમયથી સંબંધો છે, જેનું ખૂબ જ વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક મહત્વ છે. આ સંઘર્ષમાં ઈઝરાયલને અમેરિકાના સમર્થનથી ભારતની પરિસ્થિતિ વધુ જોખમમાં મુકાઈ છે.

ઈરાન-ઈઝરાયલ-અમેરિકા યુદ્ધનો અર્થ
શનિવારે (28 ફેબ્રુઆરી, 2026) અમેરિકા અને ઇઝરાયલ દ્વારા ઇરાન પર સંયુક્ત હુમલો ઘણા મહિનાઓથી અપેક્ષિત હતો. અમેરિકાએ છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી તેની સંપૂર્ણ લશ્કરી તૈનાતીની તૈયારી પણ કરી હતી. જોકે, હવે જ્યારે યુદ્ધ શરૂ થઈ ગયું છે, અને કેટલાક દેશો ખુલ્લેઆમ ઇરાનના સમર્થનમાં બહાર આવી રહ્યા છે, ત્યારે આગામી દિવસો ભૂરાજનીતિ માટે મહત્વપૂર્ણ રહેશે.

રશિયાએ ખુલ્લેઆમ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પર પણ આંગળી ચીંધી છે. જોકે, હાલમાં એવા કોઈ સંકેત નથી કે રશિયા ઈરાનના પક્ષમાં આ યુદ્ધમાં સીધું કૂદી પડે. જોકે, એ જોવાનું બાકી છે કે ચીન, જે પહેલાથી જ કટોકટીમાં તક શોધી રહ્યું છે , તે આ પરિસ્થિતિનો કેવી રીતે લાભ ઉઠાવશે.

ભારતીયો માટે એડવાઇઝરી જારી
ઈરાન-ઈઝરાયલ-અમેરિકા યુદ્ધ અંગે ભારતની શરૂઆતની પ્રતિક્રિયા એ રહી છે કે તેણે બંને દેશોમાં રહેતા તેના નાગરિકોને અત્યંત સાવચેતી રાખવા માટે એક સલાહકાર જારી કર્યો છે. તેહરાનમાં ભારતીય દૂતાવાસે તેના નાગરિકોને સલાહ આપી છે કે, “વધતી પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને, ઈરાનમાં રહેતા તમામ ભારતીય નાગરિકોને અત્યંત સાવધાની રાખવા, બિનજરૂરી હિલચાલ ટાળવા અને શક્ય તેટલું ઘરની અંદર રહેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. ભારતીયો સમાચાર પર નજર રાખી શકે છે, તકેદારી રાખી શકે છે અને ભારતીય દૂતાવાસ તરફથી વધુ માર્ગદર્શિકાની રાહ જોઈ શકે છે.”

ભારતીયોને પરિસ્થિતિ પર નજર રાખવાની સલાહ
દરમિયાન, ઇઝરાયલના તેલ અવીવ સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસે પણ આવી જ એક સલાહ જારી કરી છે, જેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, “આ પ્રદેશમાં સુરક્ષા પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને, ઇઝરાયલમાં રહેતા તમામ ભારતીયોને અત્યંત સાવધાની રાખવા અને હંમેશા સતર્ક રહેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.” દૂતાવાસે ભારતીયોને ઇઝરાયલી વહીવટીતંત્ર દ્વારા જારી કરાયેલી તમામ સુરક્ષા સૂચનાઓનું કડક પાલન કરવા જણાવ્યું છે.

ભારતના હિતો ઇઝરાયલ અને ઈરાન બંને સાથે જોડાયેલા છે.
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ પણ આવી જ રીતે ઇઝરાયલની મુલાકાત લીધી હતી, જે દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે અનેક સંરક્ષણ, તકનીકી અને આર્થિક કરારો પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. આ સંદર્ભમાં ઇઝરાયલ-ભારત મિત્રતાનું મહત્વ સમજી શકાય છે. તેવી જ રીતે, ભારતે ઇરાનના ચાબહાર બંદરના વિકાસમાં માત્ર પોતાની મહેનત અને પરસેવો જ નહીં પરંતુ પોતાના નાણાકીય સંસાધનોનું પણ રોકાણ કર્યું છે , જેનાથી તે તેના વ્યૂહાત્મક પડકારોનો સામનો કરી શકે છે અને વૈશ્વિક વેપારને સરળ બનાવી શકે છે.

ઈરાન-ઈઝરાયલ સંઘર્ષ પર ભારતનું શું વલણ છે?
આવી સ્થિતિમાં, ભારત માટે આ યુદ્ધમાં ખુલ્લેઆમ કોઈ એક પક્ષનો પક્ષ લેવો સરળ નથી. ગયા જૂનમાં, ઇઝરાયલે અનેક ઇરાની ઠેકાણાઓ અને લશ્કરી ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવવાનું શરૂ કર્યું હતું. 13 જૂન, 2025 ના રોજ, ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે ઈરાન અને ઇઝરાયલ વચ્ચેની તાજેતરની ઘટનાઓ ખૂબ જ ચિંતાજનક છે.

નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, “ભારત બંને પક્ષોને તણાવ વધારી શકે તેવી કોઈપણ કાર્યવાહીથી દૂર રહેવા વિનંતી કરે છે. વાતચીત અને રાજદ્વારી દ્વારા પરિસ્થિતિને શાંત કરવાના પ્રયાસો કરવા જોઈએ. ભારત બંને દેશો સાથે ગાઢ અને મૈત્રીપૂર્ણ સંબંધો ધરાવે છે અને શક્ય તેટલી બધી સહાય પૂરી પાડવા માટે તૈયાર છે.”

ઈરાન-ઈઝરાયલ યુદ્ધની ભારત પર અસર

• એકંદરે, ભારતની વ્યૂહરચના બંને દેશો વચ્ચે સંતુલન જાળવવાની રહી છે. ભૂતકાળના અનુભવો સૂચવે છે કે ભારત આ યુદ્ધ વિનાશક પરિણામમાં ન ફેરવાય તે માટે સતત પ્રયાસશીલ રહેશે.
• જો યુદ્ધ લંબાય છે, તો ભારત પર જ આર્થિક દબાણ વધવાનો ભય છે.
• નિષ્ણાતોએ આશંકા વ્યક્ત કરી છે કે યુદ્ધને કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો થવાની શક્યતા છે, જે ભારતીય બજાર માટે એક મોટું જોખમ છે.
• “ભારત, જે એક મુખ્ય તેલ આયાતકાર છે, તેના માટે ભાવ વધારો પહેલાથી જ સંવેદનશીલ મેક્રો ઇકોનોમિક પરિસ્થિતિ પર વધુ ભાર મૂકી શકે છે,” એનરિચ મનીના સીઈઓ પોનમુડી આરએ મની કંટ્રોલને જણાવ્યું.