શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જ્યારે પણ તમે માથું દુખવાની કે તાવની ગોળી લો છો, ત્યારે તે હંમેશા એ ચમકતા ચાંદી જેવા આવરણમાંથી જ કેમ બહાર આવે છે? 99% લોકો આને માત્ર એક સામાન્ય પેકેજિંગ સમજે છે, પરંતુ સત્ય એ છે કે આ સિલ્વર ફોઇલ તમારી દવાનો જીવ બચાવે છે!
એલ્યુમિનિયમ જ શા માટે?
દવાઓ અત્યંત સંવેદનશીલ રાસાયણિક સંયોજનો હોય છે. વાતાવરણમાં રહેલો ભેજ, ઓક્સિજન અને સૂર્યપ્રકાશ દવાના રાસાયણિક બંધારણને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે અને તેની અસરકારકતા ઘટાડી શકે છે. વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિએ, એલ્યુમિનિયમ એક એવી ધાતુ છે જે 100% અપારદર્શક છે અને હવા તથા ભેજ સામે સૌથી મજબૂત ‘બેરિયર’ (કવચ) પૂરું પાડે છે. આ જ કારણ છે કે દવાને ખુલ્લી રાખવાને બદલે તેને “બ્લિસ્ટર પેક” (Blister pack) નામના વિશેષ પેકેજિંગમાં સુરક્ષિત રાખવામાં આવે છે.
‘અલુ-અલુ’ (Alu-Alu) પેકિંગ શું છે?
તમે નોંધ્યું હશે કે કેટલીક દવાઓમાં એક તરફ પ્લાસ્ટિક અને બીજી તરફ સિલ્વર ફોઇલ હોય છે, જ્યારે અમુક ખાસ અને મોંઘી દવાઓ (જેમ કે એન્ટિબાયોટિક્સ) બંને તરફ એલ્યુમિનિયમથી સંપૂર્ણપણે કવર થયેલી હોય છે. ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગમાં આને ‘Alu-Alu Blister Pack’ કહેવાય છે. જ્યારે કોઈ દવા ભેજ કે પ્રકાશ પ્રત્યે વધુ પડતી સંવેદનશીલ હોય, ત્યારે તેને ડબલ સુરક્ષા આપવા માટે બંને બાજુ એલ્યુમિનિયમનો ઉપયોગ થાય છે, જેથી દવાની ગુણવત્તામાં સહેજ પણ ઘટાડો ન થાય.
શું આનાથી દવાની એક્સપાયરી ડેટ વધે છે?
ઘણા લોકોને એવી ગેરસમજ હોય છે કે આવું મજબૂત પેકિંગ દવાની એક્સપાયરી ડેટ વધારી દે છે. હકીકતમાં, ફોઇલ એક્સપાયરી ડેટ વધારતી નથી, પરંતુ કંપનીઓ લેબોરેટરીમાં જે વાતાવરણમાં દવાઓનું ટેસ્ટિંગ કરે છે, તે જ વાતાવરણ છેક તમારા ઘર સુધી જાળવી રાખવાનું કામ કરે છે. જો આ ફોઇલ ન હોય, તો હવામાનની અસરથી તમારી દવા નિર્ધારિત એક્સપાયરી ડેટ પહેલાં જ બિનઅસરકારક બની શકે છે.
ટૂંકમાં કહીએ તો, દવાની સ્ટ્રીપ પાછળ દેખાતી એ સામાન્ય ફોઇલ માત્ર દેખાવ માટે નથી, પરંતુ તે એક સાયન્ટિફિક સેફ્ટી શિલ્ડ છે. આગામી વખતે જ્યારે તમે કોઈ દવા ખોલો, ત્યારે એ વાતની નોંધ જરૂર લેજો કે આ નાનકડી ધાતુની પટ્ટીએ તમારી દવાને સુરક્ષિત રાખવા માટે કેટલું મોટું કામ કર્યું છે.
