કોંગ્રેસના સાંસદ શશિ થરૂરે 1975માં લાદવામાં આવેલી કટોકટી પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે. તાજેતરના એક લેખમાં તેમણે કહ્યું હતું કે તેને ભારતીય ઇતિહાસના ‘કાળા પ્રકરણ’ તરીકે યાદ રાખવાને બદલે, આપણે તેમાંથી પાઠ શીખવો જોઈએ. ગુરુવારે મલયાલમ ભાષાના અખબાર ‘દીપિકા’માં પ્રકાશિત થયેલા તેમના લેખમાં શશિ થરૂરે કહ્યું હતું કે શિસ્ત અને વ્યવસ્થા માટે લેવામાં આવેલા પગલાં ક્યારેક એવી ક્રૂરતામાં ફેરવાઈ જાય છે જેને કોઈપણ રીતે વાજબી ઠેરવી શકાય નહીં.
નસબંધી એક મનસ્વી નિર્ણય છે: થરૂર
50 વર્ષ પહેલાં, 25 જૂન 1975ના રોજ, તત્કાલીન વડા પ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધીએ દેશમાં કટોકટી લાદી હતી, જે 21 માર્ચ 1977 સુધી અમલમાં રહી. થરૂરે પોતાના લેખમાં ઇન્દિરા ગાંધીના પુત્ર સંજય ગાંધી દ્વારા ચલાવવામાં આવતી બળજબરીથી નસબંધી અભિયાનને ‘ક્રૂરતાનું ઉદાહરણ’ ગણાવ્યું હતું. તેમણે લખ્યું હતું કે, “ગરીબ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં લક્ષ્ય પૂર્ણ કરવા માટે હિંસા અને દબાણનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. નવી દિલ્હી જેવા શહેરોમાં, ઝૂંપડપટ્ટીઓ નિર્દયતાથી તોડી પાડવામાં આવી હતી. હજારો લોકો બેઘર થઈ ગયા હતા અને તેમના પર કોઈ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું ન હતું.” થરૂરના મતે, આ અભિયાન એક મનસ્વી અને ક્રૂર નિર્ણય હતો, જેની લોકોના જીવન પર ઊંડી નકારાત્મક અસર પડી હતી.
લોકશાહીને હળવાશથી ન લેવાની સલાહ
તેમના લેખમાં, થરૂરે લોકશાહીને હળવાશથી ન લેવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. તેમણે તેને એક “અતિમૂલ્ય વારસો” ગણાવ્યો જેનું સતત રક્ષણ કરવાની જરૂર છે. તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે સત્તા કેન્દ્રિત કરવા, અસંમતિને દબાવવા અને બંધારણને અવગણવા પર અસંતોષ ઘણા સ્વરૂપોમાં ફરી દેખાઈ શકે છે.
થરૂરે કહ્યું કે ઘણીવાર રાષ્ટ્રીય હિત અથવા સ્થિરતાના નામે આવી કાર્યવાહીને વાજબી ઠેરવવામાં આવે છે. આ અર્થમાં, કટોકટી એક ચેતવણી તરીકે ઉભી થાય છે. તેમણે તારણ કાઢ્યું કે લોકશાહીના રક્ષકોએ હંમેશા સતર્ક રહેવું જોઈએ જેથી આવી પરિસ્થિતિઓ ફરીથી ઊભી ન થાય. થરૂરનો આ લેખ કટોકટીના 50 વર્ષ પૂર્ણ થાય તે પહેલાં આવ્યો છે.
