પંજાબની ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાં રાજ્યસભા સાંસદ રાઘવ ચઢ્ઢાનું નામ ‘Permanently Shifted’ તરીકે દર્શાવાતા રાજકીય વિવાદ ઊભો થયો છે. ચઢ્ઢાએ આક્ષેપ કર્યો છે કે તેમના નામને મતદાર યાદીમાંથી હટાવવું રાજકીય બદલો છે. પરંતુ આ સમગ્ર મામલામાં સૌથી મહત્વનો સવાલ એ છે કે જો અંતિમ મતદાર યાદીમાંથી પણ તેમનું નામ હટી જાય, તો શું તેમની રાજ્યસભાની સદસ્યતા જતી રહેશે? કાયદાકીય રીતે તેનો જવાબ છે—માત્ર પંજાબની મતદાર યાદીમાંથી નામ હટવાથી રાજ્યસભાની સીટ ખાલી થતી નથી.
રાઘવ ચઢ્ઢા 2022માં આમ આદમી પાર્ટીના ઉમેદવાર તરીકે પંજાબમાંથી રાજ્યસભા માટે ચૂંટાયા હતા. તાજેતરમાં તેમણે ભાજપમાં જોડાયા છે. હવે પંજાબમાં ચૂંટણી પંચની SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન તેમનું નામ ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદીમાંથી હટાવી ‘સ્થળાંતરિત’ શ્રેણીમાં મૂકવામાં આવ્યું છે. ચઢ્ઢાએ આ કાર્યવાહી સામે વાંધો ઉઠાવ્યો છે.
રાજ્યસભાની ચૂંટણી માટે લાગુ Representation of the People Act, 1951ની કલમ 3 મુજબ ઉમેદવારનું નામ ભારતના કોઈપણ સંસદીય મતવિસ્તારની મતદાર યાદીમાં હોવું જરૂરી છે. સંબંધિત રાજ્યનો મતદાર હોવાની ફરજ 2003ના સુધારા બાદ દૂર કરવામાં આવી હતી. રાજ્યસભાની સત્તાવાર સામગ્રીમાં પણ આ જ નિયમ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે Kuldip Nayar vs Union of India કેસમાં પણ આ જ સુધારાની બંધારણીય માન્યતા જાળવી હતી. એટલે પંજાબમાં નામ હટે, પરંતુ તેઓ ભારતના અન્ય કોઈ સંસદીય મતવિસ્તારમાં માન્ય મતદાર તરીકે નોંધાયેલા હોય, તો માત્ર આ કારણસર તેમની રાજ્યસભા સદસ્યતા રદ થતી નથી.
હાલની યાદી ડ્રાફ્ટ છે અને વાંધા-દાવા માટેની પ્રક્રિયા પણ ચાલુ છે. તેથી આ તબક્કે ચઢ્ઢાની રાજ્યસભાની બેઠક પર સીધો ખતરો હોવાનું કહેવું યોગ્ય નથી.
