અંડરવર્લ્ડ ડોન દાઉદ ઇબ્રાહિમના નજીકના સાથી અને આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ્સ તસ્કર સલીમ ઇસ્માઇલ ડોલા સામે એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED)એ મોટી કાર્યવાહી હાથ ધરી છે. ઈડીએ મુંબઈ, સુરત, અંકલેશ્વર અને રાજકોટ સહિત 20થી વધુ સ્થળોએ એકસાથે દરોડા પાડીને ડ્રગ્સ તસ્કરી, મની લોન્ડરિંગ, હવાલા અને બેનામી સંપત્તિના વિશાળ નેટવર્કની તપાસ શરૂ કરી છે. આ કાર્યવાહીથી દેશવ્યાપી તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ફેલાયેલા ડ્રગ્સ સિન્ડિકેટના અનેક ચોંકાવનારા ખુલાસા થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

તપાસ એજન્સીઓના જણાવ્યા અનુસાર સલીમ ડોલા લાંબા સમયથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ડ્રગ્સ તસ્કરીના મોટા નેટવર્કનું સંચાલન કરતો હતો. આ નેટવર્ક મારફતે વિવિધ દેશોમાં પ્રતિબંધિત માદક પદાર્થોની હેરફેર કરવામાં આવતી હતી અને તેમાંથી હજારો કરોડ રૂપિયાની ગેરકાયદેસર કમાણી થતી હતી. તાજેતરમાં ભારત સરકારે તુર્કિયેથી સલીમ ડોલાનું પ્રત્યાર્પણ કરાવી તેને ભારત લાવ્યો હતો, ત્યારબાદ તપાસ એજન્સીઓએ તેની વિરુદ્ધ કાર્યવાહી વધુ તેજ બનાવી છે.

ઈડી દ્વારા હાથ ધરાયેલી કાર્યવાહી દરમિયાન ગુજરાતના સુરત, અંકલેશ્વર અને રાજકોટ સહિતના શહેરોમાં પણ તપાસ હાથ ધરવામાં આવી છે. અધિકારીઓએ એવા લોકો અને સંસ્થાઓને નિશાન બનાવ્યા છે, જેઓ સલીમ ડોલાના ડ્રગ્સ નેટવર્ક સાથે સીધી કે આડકતરી રીતે જોડાયેલા હોવાનું માનવામાં આવે છે.

તપાસનો ફોકસ ડ્રગ્સના ઉત્પાદન માટે ઉપયોગમાં લેવાતા પ્રીકર્સર કેમિકલ્સના સપ્લાયરો, કેમિકલ ટ્રેડરો, મધ્યસ્થીઓ, સિન્થેટિક ડ્રગ મેફેડ્રોન (MD)ના ઉત્પાદકો અને વિતરકો પર છે. ઉપરાંત હવાલા મારફતે નાણાંની હેરફેર કરનાર ઓપરેટરો અને બેનામી સંપત્તિ ધરાવતા લોકો પણ તપાસના ઘેરામાં આવ્યા છે.

PMLA હેઠળ ચાલી રહી છે તપાસ
આ સમગ્ર કેસમાં ઈડી દ્વારા પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ (PMLA), 2002 હેઠળ તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે. મુંબઈમાં સલીમ ડોલા અને તેના સાથીદારો વિરુદ્ધ નોંધાયેલી અનેક FIRના આધારે આ તપાસ આગળ ધપાવવામાં આવી રહી છે. આ FIRમાં નાર્કોટિક ડ્રગ્સ અને સાયકોટ્રોપિક પદાર્થોની ગેરકાયદેસર હેરફેરના ગંભીર આરોપો સામેલ છે.

ઈડીના અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે તપાસ દરમિયાન અત્યંત સુવ્યવસ્થિત અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કાર્યરત ગુનાહિત નેટવર્કના પુરાવા મળ્યા છે. આ ગેંગ પ્રીકર્સર કેમિકલ્સની ખરીદી, ગુપ્ત રીતે મેફેડ્રોન (MD)નું ઉત્પાદન, વિવિધ રાજ્યોમાં ડ્રગ્સનું વિતરણ અને વિદેશોમાં તેની તસ્કરી જેવા કાર્યોમાં સંકળાયેલી હોવાનું સામે આવ્યું છે.

હવાલા મારફતે કરોડોની કાળાધન હેરફેર
તપાસમાં વધુ એક મહત્વનો ખુલાસો એ થયો છે કે ડ્રગ્સના ગેરકાયદેસર વેપારમાંથી મળતી આવકને હવાલા ચેનલો દ્વારા એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ મોકલવામાં આવતી હતી. આ પ્રક્રિયા દ્વારા નાણાંના મૂળ સ્ત્રોતને છુપાવવામાં આવતો હતો અને કાળાધનને કાયદેસર દેખાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવતો હતો.

એજન્સીના જણાવ્યા અનુસાર આ નાણાંનો ઉપયોગ વિવિધ લોકોના નામે જમીનો, મકાનો, વ્યાવસાયિક મિલકતો અને અન્ય રોકાણોમાં કરવામાં આવ્યો હતો. ઘણી સંપત્તિઓ બેનામી નામે ખરીદવામાં આવી હોવાના સંકેતો પણ મળ્યા છે, જેને લઈને હવે વધુ તપાસ હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.

ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ અને નાણાકીય સલાહકારોની ભૂમિકા પણ તપાસ હેઠળ
ઈડીની ટીમ હાલ સમગ્ર નેટવર્કની નાણાકીય લેવડદેવડની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરી રહી છે. તપાસનો વ્યાપ કેમિકલ ફેક્ટરીઓથી લઈને નાણાકીય વ્યવહારો સંભાળતા લોકો સુધી વિસ્તર્યો છે. તેમાં એકાઉન્ટન્ટ, ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ (CA), નાણાકીય સલાહકારો અને અન્ય વ્યાવસાયિકોની ભૂમિકા પણ ચકાસવામાં આવી રહી છે.

અધિકારીઓ એ પણ શોધી રહ્યા છે કે હવાલા મારફતે મોકલાયેલા નાણાંનો ઉપયોગ ભારતમાં અને વિદેશોમાં કઈ રીતે સંપત્તિઓ ખરીદવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. દરોડા દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં દસ્તાવેજો, બેંક રેકોર્ડ, ડિજિટલ ડેટા અને અન્ય મહત્વના પુરાવાઓ જપ્ત કરવામાં આવ્યા છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ્સ નેટવર્કના મોટા ખુલાસાની શક્યતા
તપાસ એજન્સીઓનું માનવું છે કે આ કાર્યવાહી માત્ર એક વ્યક્તિ કે ગેંગ પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેના તાર અનેક દેશો સુધી ફેલાયેલા હોઈ શકે છે. ઈડી દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવી રહેલા પુરાવાઓના આધારે આગામી દિવસોમાં વધુ ધરપકડો, સંપત્તિ જપ્તી અને નવા ખુલાસાઓ થવાની શક્યતા છે.

સલીમ ડોલા સામેની આ કાર્યવાહી દેશની સૌથી મોટી ડ્રગ્સ અને મની લોન્ડરિંગ તપાસોમાંની એક માનવામાં આવી રહી છે. જો તપાસમાં સામે આવેલા પ્રાથમિક તારણો સાચા સાબિત થાય, તો હજારો કરોડ રૂપિયાના આંતરરાષ્ટ્રીય ડ્રગ્સ રેકેટ અને હવાલા નેટવર્કનો મોટો ભાંડો ફૂટે તેવી સંભાવના છે.

પ્રવર્તન નિર્દેશાલય (ED) એ મંગળવારે વેદાંતા ગ્રુપ સામે સર્ચ ઓપરેશન હાથ ધર્યું હતું. આ દરમિયાન એજન્સીએ અનેક સ્થળોએ દરોડા પાડ્યા હતા. ઉદ્યોગપતિ અનિલ અગરવાલના વેદાંતા ગ્રુપ સામે FEMA (વિદેશી મુદ્રા વ્યવસ્થાપન અધિનિયમ)ના ઉલ્લંઘન મામલે આ કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે આ દરોડા FEMAના સંભવિત ઉલ્લંઘનની તપાસના ભાગરૂપે હાથ ધરવામાં આવ્યા હતા.

EDના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ માહિતી આપી હતી કે તપાસના સંબંધમાં મંગળવારે દિલ્હી અને મુંબઈમાં વેદાંતા ગ્રુપ સાથે સંકળાયેલા બે સ્થળોએ તલાશી લેવામાં આવી હતી. અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, હવે પૂર્ણ થયેલી આ કાર્યવાહી ગ્રુપની કંપનીઓ દ્વારા તેમની મૂળ કંપનીને કરવામાં આવેલા કથિત બ્રાન્ડ ફી પેમેન્ટ સાથે સંબંધિત છે.

દિલ્હી અને મુંબઈમાં દરોડા
તપાસ એજન્સીએ FEMAની જોગવાઈઓ હેઠળ તપાસવામાં આવી રહેલા આ કથિત વ્યવહારો સાથે સંબંધિત દસ્તાવેજો અને રેકોર્ડ જપ્ત કર્યા છે. એક અધિકારીએ જણાવ્યું કે, “EDની ટીમોએ દિલ્હી અને મુંબઈમાં એક-એક સ્થળે દરોડા પાડ્યા હતા. આ કાર્યવાહી સોમવારથી શરૂ થઈ હતી અને હવે પૂર્ણ થઈ ગઈ છે.”

અધિકારીઓ આ ચુકવણીઓ સાથે જોડાયેલા નાણાકીય રેકોર્ડ અને કરારોની સમીક્ષા કરી રહ્યા છે. તપાસકર્તાઓ કથિત રીતે બ્રાન્ડના ઉપયોગ બદલ કરવામાં આવેલી ચૂકવણીઓની તપાસ કરી રહ્યા છે અને આ વ્યવહારો વિદેશી મુદ્રા સંબંધિત નિયમો અનુસાર હતા કે નહીં તે જાણવા પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.

વેદાંતાના પ્રવક્તાના જણાવ્યા અનુસાર, “અમે અધિકારીઓને સંપૂર્ણ સહયોગ આપી રહ્યા છીએ અને માંગવામાં આવેલી તમામ માહિતી પૂરી પાડી રહ્યા છીએ. કંપની તમામ લાગુ કાયદા અને નિયમોનું પાલન કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.”

પૂર્ણ થયું સર્ચ ઓપરેશન
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ કાર્યવાહી હવે પૂર્ણ થઈ ગઈ છે અને અધિકારીઓ દરોડા દરમિયાન એકત્રિત કરાયેલા દસ્તાવેજો અને રેકોર્ડનું વિશ્લેષણ કર્યા બાદ આગામી પગલાં નક્કી કરશે. જપ્ત કરાયેલી સામગ્રીની તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ વધુ વિગતો સામે આવવાની અપેક્ષા છે. EDએ હજુ સુધી આ કાર્યવાહી અંગે કોઈ સત્તાવાર નિવેદન જાહેર કર્યું નથી.

આ દરમિયાન, વેદાંતા ગ્રુપએ ગયા મહિને શેરબજારોને જાણ કરી હતી કે તેની સહાયક કંપની તલવંડી સાબો પાવર લિમિટેડ (TSPL) સામે વીજળી ઉપલબ્ધતા અંગે ખોટી જાહેરાતના કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે ચુકાદો આપ્યો હતો. આ ચુકાદાના પરિણામે કંપનીને અંદાજે રૂ. 127 કરોડનો દંડ અને લાગુ વિલંબિત ચુકવણી સરચાર્જ ચૂકવવાનો રહેશે.

નિયામક ફાઇલિંગમાં વેદાંતાએ જણાવ્યું હતું કે તેને 20 મેના રોજ TSPL તરફથી માહિતી મળી હતી કે સુપ્રીમ કોર્ટે પંજાબ સ્ટેટ પાવર કોર્પોરેશન લિમિટેડ (PSPCL) અને પંજાબ સ્ટેટ લોડ ડિસ્પેચ સેન્ટર (PSLDC) દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અપીલો પર ચુકાદો આપ્યો છે.

FEMA હેઠળ ક્યારે કાર્યવાહી થાય છે?
ED વિદેશી મુદ્રા વ્યવસ્થાપન અધિનિયમ (FEMA) હેઠળ ત્યારે કાર્યવાહી કરે છે જ્યારે તેને કોઈ વ્યક્તિ અથવા કંપની દ્વારા વિદેશી મુદ્રા સંબંધિત વ્યવહારોમાં નિયમોના ઉલ્લંઘનની શંકા હોય. આવી કાર્યવાહી મુખ્યત્વે એવા કેસોમાં કરવામાં આવે છે જેમાં ગેરકાયદેસર રીતે વિદેશમાં નાણાં ટ્રાન્સફર કરવા, વિદેશમાં ગેરકાયદેસર સંપત્તિ મેળવવા અથવા વિદેશી રોકાણ સંબંધિત નિયમોનું પાલન ન કરવું સામેલ હોય છે.

ભારતની અગ્રણી બહુરાષ્ટ્રીય કંપની છે વેદાંતા ગ્રુપ
વેદાંતા ગ્રુપ ભારતનું અગ્રણી બહુરાષ્ટ્રીય કુદરતી સંસાધન અને ખનન ક્ષેત્રનું ગ્રુપ છે. તેની સ્થાપના વર્ષ 1976માં થઈ હતી અને તે ધાતુ, ખનિજ, ઊર્જા તેમજ તેલ-ગેસ ક્ષેત્રમાં કાર્યરત છે. ગ્રુપનો મુખ્ય વ્યવસાય ખનન અને કુદરતી સંસાધનોનું ઉત્પાદન છે.

વેદાંતા જસત, એલ્યુમિનિયમ, તાંબુ, લોખંડ અયસ્ક, સ્ટીલ, તેલ અને કુદરતી ગેસના ઉત્પાદન ક્ષેત્રે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. ગ્રુપની મુખ્ય કંપનીઓમાં હિન્દુસ્તાન ઝિંક લિમિટેડ, કેયર ઈન્ડિયા અને વેદાંતૌમિનિયમનો સમાવેશ થાય છે.

ભારત ઉપરાંત આફ્રિકા અને અન્ય દેશોમાં પણ ગ્રુપનો વ્યાપક વ્યવસાય ફેલાયેલો છે. ભારતમાં એલ્યુમિનિયમ અને જસતના ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં વેદાંતા અગ્રણી કંપનીઓમાં સ્થાન ધરાવે છે.

ઇઝરાયલના લેબનોન પર હુમલા બાદ ઈરાને આકરી ચેતવણી આપી છે. તેમજ અમેરિકા સાથેની વાટાઘાટો અટકાવી દીધી છે. ઇરાને આને યુદ્ધવિરામનો ભંગ ગણાવીને લેબનોન પર હુમલા બંધ કરવાની માંગ કરી છે. તેમજ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને બાબ અલ-મંડેબ જળમાર્ગોને બંધ કરવાની ચીમકી પણ આપી છે.

ઇરાનના મીડિયા અહેવાલો મુજબ ઇરાને સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે ગાઝા અને લેબનોનમાં ઇઝરાયલની લશ્કરી કાર્યવાહી બંધ ન થાય ત્યાં સુધી અમેરિકા સાથે કોઈ વાતચીત થશે નહીં. ઈરાને લેબનોનમાંથી ઇઝરાયલી દળોને સંપૂર્ણ રીતે પાછા ખેંચવાની પણ માંગ કરી છે. જો કે, આ બાબતે અમેરિકા તરફથી કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આવી નથી.

આ દરમિયાન ઈરાને સોમવારે વહેલી સવારે કુવૈત પર મિસાઈલ અને આત્મઘાતી ડ્રોનનો મોટો હુમલો કર્યો હતો. આ હુમલા બાદ સમગ્ર કુવૈતમાં ઈમરજન્સી સાયરન વાગી રહ્યા હતા અને અફરાતફરીનો માહોલ સર્જાયો હતો. કુવૈતની સેનાએ તાત્કાલિક પોતાના એર ડિફેન્સ સિસ્ટમને એક્ટિવ કરી દીધી હતી. જે દુશ્મન તરફથી આવી રહેલી મિસાઈલો અને ડ્રોનને હવામાં જ તોડી પાડી રહી હતી.

જેના પગલે કુવૈત સરકારે દેશના નાગરિકોને બારીઓ અને ખુલ્લા વિસ્તારોથી દૂર રહેવા અને સુરક્ષિત સ્થળોએ આશરો લેવા માટે મોબાઈલ એલર્ટ જાહેર કર્યા હતા. આ વૈશ્વિક તણાવને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર અને ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતો પર પણ મોટી અસર પડવાની આશંકા સેવાઈ રહી હતી.

સીબીઆઈએ રિલાયન્સ કોમ્યુનિકેશન્સ ગ્રુપના ટોચના અધિકારી અમિતાભ ઝુનઝુનવાલાની SBIના નેતૃત્વ હેઠળના બેંકોના કન્સોર્ટિયમને રૂા.6,000 કરોડથી વધુનું નુકસાન પહોંચાડવાના આરોપમાં ધરપકડ કરી છે. સીબીઆઈએ સોમવારે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે તે તે સમયે રિલાયન્સ કોમ્યુનિકેશન્સ ગ્રુપના ગ્રુપ મેનેજિંગ ડિરેક્ટર હતા અને કોર્પોરેટ ફાઇનાન્સ, બેંકિગ અને ફંડ મેનેજમેન્ટ જેવા મુખ્ય કાર્યોનું નિરીક્ષણ કરતા હતા.

અમિતાભ ઝુનઝુનવાલાએ લોન અને એડવાન્સિસ માટે વરિષ્ઠ બેંક અધિકારીઓ સાથે સંકલન કર્યું. તેમના નિર્દેશોના આધારે, બેંકોમાંથી મેળવેલી લોનનું સંચાલન અથવા ઉપયોગ અન્ય ળ ગ્રુપ અધિકારીઓ દ્વારા કરવામાં આવતો હતો. એવો આરોપ છે કે લોનના દુરુપયોગને કારણે બેંકોને અનુચિત નુકસાન થયું હતું.

તપાસ એજન્સીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે તેણે વિવિધ બેંકો પાસેથી લોન મેળવવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. કંપની દ્વારા લોન ચૂકવવામાં નિષ્ફળતાને કારણે ખાતાઓ NPA બની ગયા હતા. રિલાયન્સ કોમ્યુનિકેશન્સ ગ્રુપ કંપનીઓના પ્રમોટર્સ તરફથી તેમને આમ કરવા માટે સૂચનાઓ મળી રહી હતી.

સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા તરફથી મળેલી ફરિયાદના આધારે સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઈન્વેસ્ટિગેશન (CBI) એ રિલાયન્સ કોમ્યુનિકેશન્સ લિમિટેડ અને અનિલ ડી. અંબાણી વિરુદ્ધ આ FIR દાખલ કરી છે. તેમના પર બેંકને રૂા. 2,929.05 કરોડનું નુકસાન પહોંચાડવાનો આરોપ છે.

સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાના નેતૃત્વમાં 11 બેંકોના કન્સોર્ટિયમે રિલાયન્સ કોમ્યુનિકેશન્સ લિમિટેડને ટર્મ લોન મંજૂર કરી હતી, જેના પરિણામે કુલ રૂા. 6,015 કરોડનું નુકસાન થયું હતું. ફરિયાદ મુજબ, RCom ની ૧૭જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો પ્રત્યે કુલ જવાબદારીઓ રૂા.19,694.33 કરોડ હતી. વિવિધ જાહેર ક્ષેત્રની બેંકો અને LIC ની ફરિયાદોના આધારે CBI એ RCom, RHFL, RCFL અને RTL સામે છ અન્ય FIR પણ નોંધી છે. આ કેસોમાં તપાસ ચાલુ છે અને સુપ્રીમ કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ છે.

અમિતાભ ઝુનઝુનવાલા દિલ્હીના એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ દ્વારા તપાસ હેઠળના કેસમાં ન્યાયિક કસ્ટડીમાં હતા અને તેમને દિલ્હીની તિહાર જેલમાં રાખવામાં આવ્યા હતા. વર્તમાન કેસમાં તેમને કસ્ટડીમાં લેવા માટે મુંબઈના એક ખાસ ન્યાયાધીશ પાસેથી પ્રોડક્શન વોરંટ મેળવવામાં આવ્યું હતું.

જેલ અધિકારીઓએ આરોપીને તબીબી તપાસ માટે AIIMS, નવી દિલ્હી મોકલ્યા. AIIMS મેડિકલ બોર્ડ દ્વારા તપાસ કર્યા પછી, ઝુનઝુનવાલાને મુસાફરી માટે યોગ્ય જાહેર કરવામાં આવ્યા. ત્યારબાદ, તેમને મુંબઈ લાવવામાં આવ્યા અને 1 જૂને મુંબઈ કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવ્યા.

નિવેદનમાં જણાવાયું હતું કે તેમની હાજરી પછી, CBI એ ઔપચારિક રીતે તેમની ધરપકડ કરી હતી, જે કોર્ટ દ્વારા નોંધવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ, સીબીઆઈના આરકોમ કેસમાં આરોપીને ન્યાયિક કસ્ટડીમાં મોકલી દેવામાં આવ્યો અને આર્થર રોડ જેલમાં મોકલી દેવામાં આવ્યો. તેની પોલીસ કસ્ટડી અરજી પર આવતીકાલે સુનાવણી થશે. સીબીઆઈએ ૨૯ મે, 2026 ના રોજ આરકોમ કેસમાં કંપની, પાંચ વરિષ્ઠ આરકોમ અધિકારીઓ અને 10 બેંક અધિકારીઓ સહિત 16 આરોપીઓ સામે તેની પહેલી ચાર્જશીટ દાખલ કરી હતી.