પેપર લીકના વિવિધ કેસોને લઈને દેશભરમાં હોબાળો મચી ગયો છે. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાના પ્રશ્નપત્રો એક પછી એક લીક થવાથી યુવાનોમાં ભારે રોષ ફેલાયો છે. જવાબદારો સામે કાર્યવાહીની સતત માંગ કરવામાં આવી રહી છે. જોકે, પેપર લીકની વારંવાર ઘટનાઓ બનવા છતાં, પરીક્ષા એજન્સીઓના ઉચ્ચ અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી હોય તેવા બહુ ઓછા કિસ્સાઓ છે.
2002 થી 2025 વચ્ચે સામે આવેલા 45 મોટા પેપર લીકના કેસોની તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે માત્ર થોડા અધિકારીઓને જ તેમના પદ પરથી દૂર કરવામાં આવ્યા હતા. સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા હતા અથવા કાનૂની કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. ઘણા કિસ્સાઓમાં તપાસ અને ટ્રાયલ હજુ પણ ચાલુ છે. એક કેસમાં કોર્ટની સજા પણ ફટકારવામાં આવી હતી, જ્યારે કેટલાક અધિકારીઓને પાછળથી પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવ્યા હતા.
પેપર લીકના મુખ્ય કેસ નીચે મુજબ છે:
2024 UGC-NET
નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સી (NTA) ના ડાયરેક્ટર જનરલ સુબોધ કુમાર સિંહને તેમના પદ પરથી દૂર કરવામાં આવ્યા હતા અને લગભગ ચાર મહિના સુધી ફરજિયાત રાહ જોવામાં મૂકવામાં આવ્યા હતા. બાદમાં તેમને સ્ટીલ મંત્રાલયમાં અધિક સચિવ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા અને પછી તેમના મૂળ કેડર, છત્તીસગઢ પાછા મોકલવામાં આવ્યા. સિંહે આ બાબતે ટિપ્પણી કરવાનો ઇનકાર કર્યો.
ઉત્તર પ્રદેશ જાહેર સેવા આયોગ (UPPSC) ના પરીક્ષા નિયંત્રક અજય કુમાર તિવારીને સમીક્ષા અધિકારી (RO) અને સહાયક સમીક્ષા અધિકારી (ARO) પ્રારંભિક પરીક્ષાઓમાં કથિત બેદરકારીના આરોપો વચ્ચે દૂર કરવામાં આવ્યા હતા. પોલીસે જુલાઈ 2024 માં 16 આરોપીઓ સામે ચાર્જશીટ દાખલ કરી હતી, જ્યારે એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) એ પણ કેસની તપાસ શરૂ કરી હતી.
જૂન અને સપ્ટેમ્બર 2024 ની વચ્ચે, ધરપકડ કરાયેલા 12 આરોપીઓને અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટ દ્વારા જામીન આપવામાં આવ્યા હતા. આ કેસ પ્રયાગરાજ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ છે. અજયે આ બાબતે ટિપ્પણી કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.
2024 UP પોલીસ કોન્સ્ટેબલ ભરતી
ઉત્તર પ્રદેશ પોલીસ ભરતી અને પ્રમોશન બોર્ડ (UPPRPB) ના અધ્યક્ષ, રેણુકા મિશ્રા, જે 1990-બેચના DGP રેન્કના IPS અધિકારી છે, તેમને પેપર લીક બાદ તેમના પદ પરથી દૂર કરવામાં આવ્યા હતા અને તેમને ફરજિયાત રાહ જોવા પર મૂકવામાં આવ્યા હતા. હાલમાં તેઓ ઉત્તર પ્રદેશના ડીજીપીના કાર્યાલય સાથે જોડાયેલા છે. મિશ્રાએ જણાવ્યું હતું કે તેઓ આ બાબતે ચર્ચા કરવા માંગતા નથી.
2023 બિહાર પોલીસ કોન્સ્ટેબલ ભરતી
પોલીસે નિવૃત્ત ડીજીપી સંજીવ કુમાર સિંઘલ સામે વિભાગીય કાર્યવાહીની ભલામણ કરી હતી. નિવૃત્તિ પછી તેઓ સેન્ટ્રલ કોન્સ્ટેબલ સિલેક્શન બોર્ડ (CSBC) ના વડા હતા. પેપર લીક બાદ તેમના પર કથિત બેદરકારીનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ અત્યાર સુધી કોઈ કાર્યવાહી કરવામાં આવી નથી. સિંઘલે કહ્યું હતું કે તેઓ “યોગ્ય સમયે” આ મામલાનો ઉકેલ લાવશે.
2022 RPSC
રાજસ્થાન પબ્લિક સર્વિસ કમિશન (RPSC) ના સભ્ય બાબુલાલ કટારાની વરિષ્ઠ શિક્ષક ભરતી કેસના સંદર્ભમાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને જાન્યુઆરી 2024 માં સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા હતા. એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) એ મની લોન્ડરિંગ કેસમાં ફરિયાદ નોંધાવી છે. કટારા ન્યાયિક કસ્ટડીમાં છે અને ટ્રાયલ ચાલી રહી છે.
2021 REET લેવલ-2
ત્યારબાદ મુખ્યમંત્રી અશોક ગેહલોતે શિક્ષક પાત્રતા કસોટી (REET) પેપર લીક કેસમાં રાજસ્થાન બોર્ડ ઓફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન (RBSE) ના અધ્યક્ષ ડી.પી. જરોલીને તેમના પદ પરથી હટાવ્યા હતા. RBSE સચિવ અરવિંદ કુમાર સેંગવાને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ બાદમાં તેમને ફરીથી કાર્યરત કરવામાં આવ્યા અને નવેમ્બર 2022 માં તેમને ફરીથી કાર્યરત કરવામાં આવ્યા હતા.
એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) આ મામલાની તપાસ કરી રહ્યું છે. જરોલીએ કહ્યું, “મને રાજકીય ષડયંત્રના ભાગ રૂપે દૂર કરવામાં આવ્યો હતો. સેંગવા સાથે પણ અન્યાય કરવામાં આવ્યો હતો.”
2021 UKSSSC
IAS અધિકારી એસ. રાજુએ 5 ઓગસ્ટ, 2022 ના રોજ ઉત્તરાખંડ સબઓર્ડિનેટ સર્વિસીસ સિલેક્શન કમિશન (UKSSSC) ના અધ્યક્ષ પદેથી રાજીનામું આપ્યું. તેમણે ભરતી પરીક્ષા પેપર લીક કેસ માટે “નૈતિક જવાબદારી” લીધી. 1984 બેચના નિવૃત્ત અધિકારી રાજુ સપ્ટેમ્બર 2016 થી કમિશનના અધ્યક્ષ હતા. આ કેસ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ છે.
IAS અધિકારી એસ.રાજુએ કહ્યું કે રાજીનામું તેમનો વ્યક્તિગત નિર્ણય હતો. તેમણે અગાઉના પરીક્ષા પરિણામો અને લીક થયેલી પરીક્ષામાં શંકાસ્પદ માર્ક્સ ધરાવતા ઉમેદવારોની યાદી સ્પેશિયલ ટાસ્ક ફોર્સ (STF) ને સુપરત કરી હતી, જેણે કેસનો પર્દાફાશ કરવામાં મદદ કરી હતી. તેમણે કહ્યું, “મેં છેતરપિંડી વિરોધી કાયદો તૈયાર કર્યો હતો, જેનો સરકારે અમલ કર્યો.”
2021 UPTET
ઉત્તર પ્રદેશ પરીક્ષા નિયમનકારી સત્તામંડળના સચિવ સંજય કુમાર ઉપાધ્યાય પર UP શિક્ષક પાત્રતા પરીક્ષા (UPTET) પેપર લીક કેસમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો. સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યો હતો અને ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. બાદમાં તેમનું સસ્પેન્શન રદ કરવામાં આવ્યું હતું અને તેમને સંયુક્ત નિયામકના પદ પર બઢતી આપવામાં આવી હતી. પોલીસે 23 લોકો સામે ચાર્જશીટ દાખલ કરી છે, અને કેસ ચાલુ છે. ઉપાધ્યાયે કહ્યું, “વિભાગીય તપાસમાં મારા વિરુદ્ધ કોઈ આરોપ સાબિત થયા નથી.”
2021 RPSC
RPSC સભ્ય રામુરામ રૈકાની સબ-ઇન્સ્પેક્ટર ભરતી કેસમાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. તેઓ હાલમાં જામીન પર છે. તેમણે ટિપ્પણી માટેની વિનંતીનો જવાબ આપ્યો ન હતો.
2018 UP શિક્ષક ભરતી
UPPSC પરીક્ષા નિયંત્રક અંજુ લતા કટિયારને તેમના પદ પરથી દૂર કરવામાં આવ્યા હતા અને કથિત બેદરકારી બદલ ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. 2019 થી આ કેસ ઓછામાં ઓછો 202 વખત મુલતવી રાખવામાં આવ્યો છે.
અંજુને બાદમાં પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવી હતી અને રાજ્ય મહેસૂલ પરિષદમાં પોસ્ટ કરવામાં આવી હતી. અંજુએ આરોપોને “પાયાવિહોણા” ગણાવ્યા અને ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં સંપૂર્ણ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો, એમ કહીને કે ઝડપી ટ્રાયલ “સત્યને ઉજાગર કરશે અને ન્યાય સુનિશ્ચિત કરશે.”
2015 UPPSC
ઓક્ટોબર 2015 માં, અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે UPPSC ચેરમેન અનિલ યાદવની નિમણૂક રદ કરી. અનિલે કોઈપણ ખોટું કામ કરવાનો ઇનકાર કર્યો, આરોપોને “પ્રચાર” ગણાવ્યા અને કહ્યું કે તે “કોઈપણ કોર્ટમાં સાબિત થયા નથી.”
