અમદાવાદ સિટી પોલીસમાં ડ્યુટી પર તૈનાત પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટરની રેબીઝથી સોમવાર સાંજે મોત થઈ ગયું. તબિયત બગડતા તેમને રવિવારે રાત્રે કેડી હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. તપાસમાં જાણવા મળ્યું હતું કે રેબીઝનો ઈન્ફેક્શન તેમના આખા શરીરમાં ફેલાઈ ગયો હતો.

50 વર્ષીય ઇન્સ્પેક્ટર વનરાજસિંહ મંજારિયા 25 વર્ષથી પોલીસ બળમાં સેવા આપી રહ્યા હતા. તેમના સગાઓએ જણાવ્યું કે તેમને ડોગ્સ રાખવાનો ખૂબ શોખ હતો. તેમના ફાર્મહાઉસમાં પણ કૂતરા હતા. થોડા દિવસો પહેલાં જ તેઓ એક શેરીનો કૂતરોને લાવ્યા હતા. આ કૂતરાના કરડવાથી તેમના પગના નખમાં ઈજા થઈ હતી. જોકે, માંજરિયાને તેની જાણ નહોતી અથવા તેમણે તેને ગંભીરતાથી લીધું ન હતું.

મંજારિયાના એક વરિષ્ઠ સાથીદારે જણાવ્યું – શુક્રવાર બપોરે તેમને અચાનક તાવ આવ્યો. ત્યારબાદ તેમને હાઇડ્રોફોબિયા અને એરોફોબિયા જેવા લક્ષણો દેખાયા અને સ્થિતિ ઝડપથી બગડતી ગઈ. તેમને પહેલાં એક ખાનગી હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. પરિસ્થિતિ ગંભીર થતાં કેડી હોસ્પિટલ રિફર કરવામાં આવ્યા. ઈલાજ છતાં તેમની હાલત વધુ ખરાબ થવા લાગી અને ઘણા અંગોએ કામ કરવું બંધ કરી દીધું. તેમના એક અન્ય સાથીદારે જણાવ્યું – સોમવારે તેમને હાર્ટ એટેક આવ્યો અને તપાસ બાદ ડોક્ટરોએ તેમને મૃત જાહેર કર્યા.

ઇન્સ્પેક્ટર પી.ટી. ચૌધરીએ જણાવ્યું – મંજારિયા સર પાસે બે-ત્રણ પાલતુ કૂતરા હતા. તેઓ તેમની ખૂબ જ સારું ધ્યાન રાખતા. પરિવારમાં પત્ની, એક દીકરી જે ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્સીના ફાઈનલ ઈયરમાં છે અને એક દીકરો ગ્રેજ્યુએશનની ફર્સ્ટ ઈયરમાં છે.

વાયરસ કેવી રીતે અસર કરે છે?
રેબીઝનો વાયરસ સંક્રમિત પ્રાણીની થૂંકમાં રહે છે. જ્યારે કોઈ પ્રાણી કાપે છે ત્યારે આ વાયરસ ઘાવ મારફતે શરીરમાં પ્રવેશે છે. તે કેન્દ્રીય નર્વસ સિસ્ટમ પર હુમલો કરે છે અને પછી મગજ અને રીઢની હાડકીને અસર કરે છે. આ દરમ્યાન 3 થી 12 અઠવાડિયા લાગી શકે છે. ક્યારેક તેમાં એક વર્ષ અથવા તેથી વધુ સમય લાગી શકે છે. તેને “ઇન્ક્યુબેશન પિરિયડ” કહે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન કોઈ લક્ષણો દેખાતા નથી. કેટલા દિવસો પછી લક્ષણો દેખાય છે તે વાયરસની માત્રા, ઘાવનું સ્થાન વગેરે પર આધારિત છે. મગજ સુધી પહોંચતાં જ વાયરસ ઝડપથી વધવા લાગે છે. પછી દર્દીની સ્થિતિ ખરાબ થવા લાગે છે. તેને લકવો ફટકી શકે છે, કોમામાં જઈ શકે છે અને અંતે તેનું મોત પણ થઈ શકે છે.

લક્ષણો સમયસર ઓળખવા ખૂબ જરૂરી છે જેથી રેબીઝથી કોઈનું જીવન ન જાય.

25 વર્ષ પછી પણ વાયરસ ફરી સક્રિય થઈ શકે
રેબીઝ એટલો ઘાતક છે કે જો તેનું તરત જ ઈલાજ ન કરવામાં આવે તો તે વર્ષો સુધી શરીરમાં છુપાઈને રહી શકે છે. જેમની રોગપ્રતિકારક શક્તિ સારી હોય છે, તેઓમાં અસર તરત દેખાતી નથી, પરંતુ 25 વર્ષ પછી, જેમ જ ઈમ્યુન સિસ્ટમ નબળી પડે છે, વાયરસ ફરી સક્રિય થઈને મૃત્યુનું કારણ બની શકે છે.

પહેલા 14 ઈન્જેક્શન, હવે ફક્ત 5
કેટલાક વર્ષો પહેલાં સુધી રેબીઝના રક્ષણ માટે 14 થી 16 ડોઝની વેક્સિન આપવામાં આવતી હતી. એટલા બધા ઈન્જેક્શન લેવો દર્દીઓ માટે ખૂબ મુશ્કેલ હતું. ત્યારબાદ નવી વેક્સિન વિકસાવવામાં આવી જે વધુ સુરક્ષિત છે અને હવે ફક્ત 5 ડોઝ લેવામાં આવે છે. પરંતુ ઘણા લોકો આખો કોર્સ પૂરું કરતા નથી અને ફક્ત 3 ડોઝ લે છે, જે મોટી બેદરકારી છે. કેટલાક લોકો તો કૂતરાના કાપ્યા પછી ઘરેલું નુસ્ખાઓ અપનાવીને પોતે સુરક્ષિત છે એવું માનતા રહે છે.