ગુજરાત સરકાર 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો દ્વારા સોશિયલ મીડિયા અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)ના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ અથવા કડક નિયંત્રણો લાદવાની દિશામાં ગંભીરતાથી વિચારણા કરી રહી છે. ઓસ્ટ્રેલિયા અને યુકે જેવા દેશોમાં લેવાયેલા નિર્ણયો તેમજ ભારતના કેટલાક રાજ્યો દ્વારા અપનાવવામાં આવેલા પગલાંને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્ય સરકારે આ મુદ્દે નીતિ ઘડવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે.
ઓસ્ટ્રેલિયાના નિર્ણયથી ગુજરાત સરકારને મળી પ્રેરણા
16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધ મૂકવાના ઓસ્ટ્રેલિયાના નિર્ણયને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના તાજેતરના સમર્થન બાદ ગુજરાત સરકારે પણ રાજ્યના શાળાકીય વિદ્યાર્થીઓમાં સોશિયલ મીડિયા અને AIના ઉપયોગને નિયંત્રિત કરવા માટે એક વ્યવસ્થિત માળખું તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે.
રાજ્ય સરકારના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું કે વડા પ્રધાન દ્વારા ઓસ્ટ્રેલિયાના નિર્ણયની પ્રશંસા કર્યા બાદ હવે સરકાર એ બાબત પર વિચાર કરી રહી છે કે 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના વિદ્યાર્થીઓમાં સોશિયલ મીડિયા અને AIના ઉપયોગને કેવી રીતે નિયંત્રિત કરી શકાય. સરકારનું માનવું છે કે વધુ પડતો સ્ક્રીન ટાઈમ અને AI પર વધતી નિર્ભરતા બાળકોના જ્ઞાનાત્મક વિકાસ પર નકારાત્મક અસર કરી શકે છે.
વડા પ્રધાન મોદીએ ઓસ્ટ્રેલિયાના કાયદાની કરી પ્રશંસા
ગયા અઠવાડિયે યોજાયેલી ઓસ્ટ્રેલિયા-ભારત નેતાઓની સમિટ દરમિયાન વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ જણાવ્યું હતું કે માહિતી ટેકનોલોજી અને સોશિયલ મીડિયા સંબંધિત કાયદાઓમાં સુધારા કરવા માટે ઓસ્ટ્રેલિયાએ જે પ્રયાસો કર્યા છે તે સમગ્ર વિશ્વ માટે પ્રેરણાદાયક છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ભારત પણ આ પગલાંમાંથી ઘણું શીખી રહ્યું છે.
સોશિયલ મીડિયા સાથે AI પર પણ સરકારની નજર
અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, સરકારની ચિંતા માત્ર સોશિયલ મીડિયા સુધી મર્યાદિત નથી. બાળકોના માનસિક સ્વાસ્થ્ય, ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની ક્ષમતા અને વર્તન પર વધુ પડતા સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગની અસર અંગે અનેક અભ્યાસો સામે આવ્યા છે.
આ સાથે જ સરકાર વિદ્યાર્થીઓમાં AI આધારિત સાધનો પર વધતી નિર્ભરતા અંગે પણ ચિંતિત છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા પર વધુ પડતો આધાર વિદ્યાર્થીઓની સ્વતંત્ર વિચારશક્તિ, તાર્કિક ક્ષમતા અને સમસ્યાઓ ઉકેલવાની આવડતને અસર કરી શકે છે.
માર્ગદર્શિકા તૈયાર કરતી વખતે તમામ પાસાઓનો થશે અભ્યાસ
સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, સરકાર નવી માર્ગદર્શિકા તૈયાર કરતી વખતે આ તમામ મુદ્દાઓનો વિગતવાર અભ્યાસ કરશે. શિક્ષણ વિભાગ હાલમાં ઓસ્ટ્રેલિયા, યુરોપના કેટલાક દેશો તેમજ આંધ્ર પ્રદેશ, ગોવા અને અન્ય રાજ્યોમાં અપનાવવામાં આવેલા નિયમનકારી મોડલનો અભ્યાસ કરી રહ્યો છે, જ્યાં 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોમાં સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગને નિયંત્રિત કરવા માટે માર્ગદર્શિકા તૈયાર કરવામાં આવી રહી છે.
અમલીકરણ રહેશે પડકારજનક
અધિકારીઓએ સ્વીકાર્યું છે કે આવા નિયમોનો અમલ કરવો સરળ નહીં હોય. ઘરમાં બાળકો કે વયસ્કો સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ કરે છે કે નહીં તેની દેખરેખ રાખવી મુશ્કેલ બની શકે છે. તેથી અમલીકરણ માટે અસરકારક અને વ્યવહારુ પદ્ધતિઓ તૈયાર કરવી જરૂરી રહેશે.
માતાપિતા અને નિષ્ણાતોની સલાહ બાદ લેવાશે અંતિમ નિર્ણય
સરકાર કોઈપણ નીતિને અંતિમ સ્વરૂપ આપતા પહેલાં માતાપિતા, શિક્ષકો, બાળ મનોવૈજ્ઞાનિકો, ડિજિટલ સુરક્ષા નિષ્ણાતો અને અન્ય સંબંધિત હિતધારકો સાથે ચર્ચા કરશે.
સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, હાલ આ પ્રસ્તાવ પ્રારંભિક તબક્કામાં છે અને માર્ગદર્શિકા અંગે હજુ સુધી કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી. અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે કેન્દ્ર સરકાર પણ આ મુદ્દે વિચારણા કરી રહી છે અને રાજ્ય સરકાર તેની સાથે સતત સંપર્કમાં છે.
