દેશભરમાં ડિજિટલ ક્રાંતિના પવન વચ્ચે હવે શાળાઓ પણ સંપૂર્ણપણે કેશલેસ બનવા જઈ રહી છે. કેન્દ્રીય નાણા મંત્રાલયની સૂચના અનુસાર, સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન (CBSE) દ્વારા દેશભરની તમામ સંલગ્ન શાળાઓ માટે એક ઐતિહાસિક અને મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. હવેથી સ્કૂલ ફી હોય, કેન્ટીનનો નાસ્તો હોય કે લાઇબ્રેરીનો દંડ, તમામ ચૂકવણી યુપીઆઈ (UPI) અને રુપે (RuPay) કાર્ડ જેવી ડિજિટલ પેમેન્ટ પદ્ધતિઓથી જ થશે.
CBSE દ્વારા ૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ ના રોજ જારી કરાયેલા નવા પરિપત્ર (નં. ૧૨/૨૦૨૬) મુજબ, તમામ સરકારી અને ખાનગી શાળાઓને તેમના કેમ્પસમાં શૈક્ષણિક અને બિન-શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓ માટે ડિજિટલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ સક્રિય કરવા સ્પષ્ટ આદેશ અપાયો છે. ટ્યુશન ફી, સ્પોર્ટ્સ ફી કે ટ્રાન્સપોર્ટેશનના ખર્ચ માટે ભારત બિલ પેમેન્ટ સિસ્ટમ (BBPS) અને નેટ બેન્કિંગનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. એટલું જ નહીં, શાળાની કેન્ટીન અને સ્ટેશનરી કાઉન્ટર પર પણ વિદ્યાર્થીઓ અને સ્ટાફ QR કોડ સ્કેન કરીને સરળતાથી ચૂકવણી કરી શકશે. શિક્ષકોના પગાર વિતરણ અને ફી કલેક્શનને ERP સિસ્ટમ સાથે સાંકળવા પર પણ ખાસ ભાર મુકાયો છે.
આ નિર્ણયમાં એવા વિસ્તારોનું પણ ખાસ ધ્યાન રાખવામાં આવ્યું છે જ્યાં ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી નબળી રહે છે. આવી શાળાઓ UPI Lite, UPI LiteX અને સાદા ફીચર ફોન માટે ઉપલબ્ધ ‘UPI 123PAY’ જેવી ઓફલાઇન સુવિધાઓ અપનાવી શકશે. આ ઉપરાંત, સાયબર સુરક્ષા અને નાણાકીય સાક્ષરતા વધારવા માટે પેરેન્ટ-ટીચર મીટિંગ (PTM) દરમિયાન વાલીઓને કેશલેસ પદ્ધતિ વિશે માહિતગાર કરવાના જાગૃતિ કાર્યક્રમો પણ યોજાશે. આ પગલાથી શાળાઓના વહીવટમાં ૧૦૦% પારદર્શિતા આવશે અને વાલીઓ માટે ફી ભરવાની પ્રક્રિયા અત્યંત ઝડપી તેમજ સરળ બનશે.
