ડિજિટલ પેમેન્ટે વેપારની ગતિ અનેકગણી વધારી દીધી છે, પરંતુ હવે UPIના નવા MDR નિયમને લઈને વેપારીઓમાં ફરી રોકડ અને ચેક વ્યવહાર તરફ વળવાની ચર્ચા શરૂ થઈ છે. 15 ઓક્ટોબર, 2026થી ચોક્કસ Person-to-Merchant (P2M) UPI ટ્રાન્ઝેક્શનમાં ₹2,000થી વધુની રકમ પર 0.4% Merchant Discount Rate (MDR) લાગુ થશે. જોકે આ ચાર્જ ગ્રાહક પાસેથી સીધો વસૂલવાનો નથી; તે વેપારીના પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમમાં લાગુ થશે.
નવા નિયમ મુજબ ₹75,000 કે તેથી વધુના પાત્ર ટ્રાન્ઝેક્શન માટે MDRની મહત્તમ મર્યાદા ₹300 રહેશે. બીજી તરફ વ્યક્તિથી વ્યક્તિ (P2P) UPI વ્યવહાર સંપૂર્ણપણે મફત રહેશે. ₹2,000 સુધીના મર્ચન્ટ પેમેન્ટ અને મહિને UPI QR મારફતે ₹1 લાખ સુધીની આવક મેળવતા નાના વેપારીઓ માટે પણ શૂન્ય MDRની જોગવાઈ રાખવામાં આવી છે. રેલવે, ટેલિકોમ, વીમા, ઈંધણ અને કૃષિ ઇનપુટ્સ જેવા કેટલાક ક્ષેત્રોમાં ₹2,000થી વધુના પેમેન્ટ માટે ફ્લેટ ₹5 MDR રહેશે.
સુરતના કાપડ વેપારીઓમાં ચિંતા
સુરતના કાપડ વેપારીઓએ નવા MDRથી નાના અને મધ્યમ વેપારીઓ પર વધતા ખર્ચ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. સુરત ટેક્સટાઇલ માર્કેટના જોઇન્ટ સેક્રેટરીના જણાવ્યા મુજબ, UPIનો ઉપયોગ પગાર, કામદારોને એડવાન્સ, કટિંગ-પેકિંગ ચાર્જ અને કાપડ સંબંધિત સામગ્રીની ચુકવણીમાં વ્યાપક રીતે થાય છે. તેમના મતે ચેક પેમેન્ટ તરફ વળવાથી ચુકવણી અને માલની પ્રક્રિયામાં સમય લાગી શકે છે.
સુરતના વિશાળ ટેક્સટાઇલ ટ્રેડિંગ નેટવર્કને જોતા આ મુદ્દો મહત્વનો બની શકે છે. શહેરમાં 70,000થી વધુ ટેક્સટાઇલ ટ્રેડિંગ શોપ્સ હોવાનો ઉલ્લેખ વિવિધ ઉદ્યોગસંબંધિત અહેવાલોમાં થયો છે.
વેપારીઓનો ખર્ચ વધવાનો દાવો
ગુજરાતના વેપારીઓમાં એવી ચિંતા છે કે મોટા UPI પેમેન્ટ પર લાગતો MDR વેપારના માર્જિન પર અસર કરી શકે છે. અમદાવાદના વેપારીઓએ પણ હાઈ-વેલ્યુ ટ્રાન્ઝેક્શનના વધતા ખર્ચ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે અને કહ્યું છે કે આવા ખર્ચને લાંબા ગાળે કિંમતોમાં સામેલ કરવાની જરૂર પડી શકે છે.
ગુજરાતના પેટ્રોલ ડીલરો દ્વારા પણ MDRમાંથી રાહત અથવા અલગ મર્યાદાની માગ કરવામાં આવી છે. તેમનો મુદ્દો એ છે કે ઈંધણના વેપારમાં માર્જિન મર્યાદિત હોય છે, તેથી વધારાનો વ્યવહાર ખર્ચ સંચાલકો માટે પડકાર બની શકે છે. જોકે ઈંધણ જેવા ક્ષેત્ર માટે નવા માળખામાં ₹5નો ફ્લેટ MDR રાખવામાં આવ્યો છે.
કેન્દ્ર સરકારનું કહેવું છે કે આ MDR કોઈ સરકારી ટેક્સ નથી અને તેની રકમ પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમના વિવિધ ભાગીદારો વચ્ચે વહેંચાશે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ આશરે 96% P2M UPI ટ્રાન્ઝેક્શન નવા MDRથી અસરમુક્ત રહેશે.
અર્થાત્, 15 ઓક્ટોબરથી દરેક UPI પેમેન્ટ પર ચાર્જ લાગવાનો નથી. પરંતુ ₹2,000થી વધુના પાત્ર વેપારી વ્યવહારોને કારણે ખાસ કરીને ઓછા માર્જિનવાળા વ્યવસાયોમાં ખર્ચ અને ડિજિટલ પેમેન્ટની પદ્ધતિ અંગે ચર્ચા તેજ બની છે.
