ગુજરાતમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી પડેલા અતિભારે વરસાદે જનજીવનને ગંભીર અસર પહોંચાડી છે. નવસારી, સુરત, વલસાડ અને અમદાવાદ જિલ્લાના અનેક વિસ્તારોમાં થોડા જ કલાકોમાં 400 મિમીથી વધુ વરસાદ નોંધાયો, જેના કારણે નદીઓમાં પૂર, રસ્તાઓ પર જળબંબાકાર અને ખેતીને ભારે નુકસાન થયું છે. હવામાન નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ આ સ્થિતિ માત્ર એક વરસાદી સિસ્ટમનું પરિણામ નથી, પરંતુ વૈશ્વિક આબોહવાની પ્રક્રિયાઓ પણ તેમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહી છે.
તાજેતરમાં વૈજ્ઞાનિકોમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે પેસિફિક ડેકેડલ ઓસિલેશન (PDO). PDO એ પ્રશાંત મહાસાગરના સપાટી તાપમાનમાં દાયકાઓ સુધી ચાલતા ફેરફારોનું ચક્ર છે. હાલમાં PDO મજબૂત નેગેટિવ ફેઝમાં હોવાનું માનવામાં આવે છે, જે ભારતીય દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાને વધુ સક્રિય બનાવવામાં મદદરૂપ બની શકે છે. આવા સંજોગોમાં અરબી સમુદ્રમાંથી ભેજનું પ્રમાણ વધે છે અને ચોમાસાની ટ્રફ વધુ મજબૂત બનતાં કેટલાક વિસ્તારોમાં અતિભારે વરસાદની શક્યતા વધી જાય છે.
આ વર્ષે અનેક મોસમી મોડેલોએ અલ-નીનોના પ્રભાવને ધ્યાનમાં રાખીને વરસાદ સામાન્યથી ઓછો રહેવાની શક્યતા વ્યક્ત કરી હતી. જોકે, હાલની પરિસ્થિતિમાં કેટલાક હવામાન વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે PDOના નેગેટિવ ચરણે વરસાદ વધારવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હોઈ શકે છે. તેમ છતાં, નિષ્ણાતો સ્પષ્ટ કરે છે કે કોઈ એક પરિબળને જવાબદાર ગણાવી શકાય નહીં. ભારતીય મહાસાગર ડાયપોલ (IOD), સ્થાનિક નીચા દબાણની પ્રણાલીઓ, અરબી સમુદ્રમાંથી સતત ભેજનો પુરવઠો અને આબોહવા પરિવર્તન જેવા અનેક પરિબળો સાથે મળીને આવી અતિશય વરસાદી પરિસ્થિતિ સર્જાય છે.
હવામાન નિષ્ણાતોના મતે ભવિષ્યમાં વધુ ચોક્કસ આગાહી માટે ENSO ઉપરાંત PDO, IOD અને અન્ય વૈશ્વિક આબોહવા સૂચકોને પણ સમાન મહત્વ આપવું જરૂરી બનશે. વધતા આબોહવા પરિવર્તન વચ્ચે અતિશય વરસાદ અને પૂર જેવી ઘટનાઓની આવર્તન અને તીવ્રતા બંનેમાં વધારો થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. તેથી સમયસર આગાહી, અસરકારક આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને લોકોમાં વૈજ્ઞાનિક જાગૃતિ વધારવી હવે વધુ જરૂરી બની છે.
