ભારતે નિકાસ પ્રતિબંધની જાહેરાત કર્યા બાદ નેપાળમાં ચોખાના ભાવમાં તરત જ વધારો થયો હતો, જોકે વેપારીઓનું કહેવું છે કે ભાવ થોડા અંશે નીચે આવવા લાગ્યા છે. વિશ્લેષકોએ જણાવ્યું હતું કે પર્યાપ્ત સ્ટોક હોવા છતાં વેપારીઓએ નિયંત્રણોના નામે ભાવ વધાર્યા હતા. ભારતે ચોખા પર પ્રતિબંધ મૂક્યાના એક સપ્તાહની અંદર નેપાળમાં તમામ પ્રકારના ચોખાના ભાવમાં ૨૦ કિલો અથવા ૨૫ કિલોની થેલી દીઠ રૂ. ૨૦૦ થી ૨૫૦ રૂપિયાનો વધારો થયો છે.
ભારત સરકારે નેપાળમાં ૯૫,૦૦૦ ટન નોન-બાસમતી સફેદ ચોખાની નિકાસ કરવાની મંજૂરી આપી છે, જે જુલાઈમાં લાદવામાં આવેલા નિકાસ પ્રતિબંધોને આંશિક રીતે હળવા કરે છે. ભારતના ડાયરેક્ટર જનરલ ઓફ ફોરેન ટ્રેડે બુધવારે આ અંગેની સૂચના જાહેર કરી હતી.
કેમેરૂન, કોટે ડી’આવિયર, ગિની, મલેશિયા, ફિલિપાઇન્સ અને સેશેલ્સ સાથે નેપાળને ક્વોટા વિશેષાધિકારો આપવામાં આવ્યા છે. નોટિફિકેશન અનુસાર, નેશનલ કોઓપરેટિવ એક્સપોર્ટ્સ લિમિટેડ ઓફ ઈન્ડિયા દ્વારા નિકાસને મંજૂરી આપવામાં આવશે. ભારતે આ સાત દેશોમાં ૧.૦૩ મિલિયન ટન નોન-બાસમતી સફેદ ચોખાની નિકાસને મંજૂરી આપી છે.
નેપાળને તેની વસ્તીને ખવડાવવા માટે વાર્ષિક ૪ મિલિયન ટન ચોખાની જરૂર પડે છે, અને આ અછતને ભારતથી આયાત કરવામાં આવે છે. નેપાળ છેલ્લા એક દાયકાથી ભારતમાંથી મોટા પ્રમાણમાં ચોખા અને ડાંગરની આયાત કરે છે. નેપાળ મોટાભાગે ભારતમાંથી આયાતી ખાદ્યપદાર્થો પર નિર્ભર છે.
૨૦૨૧-૨૨ ભારતીય નાણાકીય વર્ષમાં, જે ૧ એપ્રિલથી શરૂ થાય છે અને ૩૧ માર્ચે સમાપ્ત થાય છે, નેપાળે ભારતમાંથી ૧.૪ મિલિયન ટન ચોખાની આયાત કરી હતી ૧.૩૮ મિલિયન ટન નોન-બાસમતી અને ૧૯,૦૦૦ ટન બાસમતી ચોખા, રેકોર્ડ પર ભારત સરકારના અહેવાલ મુજબ સૌથી વધુ જથ્થો છે. મૂલ્યના સંદર્ભમાં, ચોખાની આયાત $૪૭૩.૪૩ મિલિયન અથવા રૂ. ૬૦ બિલિયનથી થોડી વધુ હતી.
૨૦૨૨-૨૩માં બાસમતી અને નોન-બાસમતી ચોખાની આયાત તીવ્ર ઘટીને ૮૧,૨૦૮૨ ટન થઈ હતી કારણ કે ભારતે નિકાસ અટકાવી હતી. આયાતનું કુલ મૂલ્ય $283.94 મિલિયન અથવા રૂ. ૩૭.૪૮ અબજ હતું.
ભારતે નિકાસ પ્રતિબંધની જાહેરાત કર્યા બાદ નેપાળમાં ચોખાના ભાવમાં તરત જ વધારો થયો હતો, જોકે વેપારીઓનું કહેવું છે કે ભાવ થોડા અંશે નીચે આવવા લાગ્યા છે. વિશ્લેષકોએ જણાવ્યું હતું કે પર્યાપ્ત સ્ટોક હોવા છતાં વેપારીઓએ નિયંત્રણોના નામે ભાવ વધાર્યા હતા.
આ પણ વાંચો :-
