ભારતમાં રસોઈ ગેસ (LPG) અંગે હાલમાં ઘણા મોટા ફેરફારો થઈ રહ્યા છે. વિશ્વભરમાં ચાલી રહેલા તણાવ અને ગેસ- તેલ પુરવઠા પર થતી અસરને ધ્યાનમાં રાખીને, કેન્દ્ર સરકારે કેટલાક કડક નિર્ણયો લીધા છે. આ નવા નિયમો સામાન્ય લોકો પર સીધી અસર કરશે, ખાસ કરીને જેઓ શહેરોમાં રહે છે અથવા મધ્યમ વર્ગમાંથી આવે છે.
સરકારનું કહેવું છે કે વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓ અને આયાત પર વધતી જતી નિર્ભરતાને ધ્યાનમાં રાખીને ઉર્જા સંસાધનોનો સંતુલિત ઉપયોગ જરૂરી છે. પરિણામે LPGની કિંમત, બુકિંગ નિયમો અને પુરવઠા પ્રણાલીમાં ઘણા ફેરફારો લાગુ કરવામાં આવ્યા છે.
કેન્દ્ર સરકારે 7 માર્ચે ઘરેલુ LPG સિલિન્ડરના ભાવમાં આશરે 7%નો વધારો કર્યો હતો. આ વધારા બાદ 14.2 કિલોગ્રામના ઘરેલુ ગેસ સિલિન્ડરની કિંમત હવે આશરે ₹965 પર પહોંચી ગઈ છે
લગભગ એક વર્ષ પછી ગેસના ભાવમાં આ રીતે વધારો થયો છે, જેની સામાન્ય પરિવારોના માસિક બજેટ પર થોડી અસર પડી છે. ફુગાવો પહેલેથી જ પ્રવર્તી રહ્યો છે અને રસોઈ ગેસના વધતા ભાવ ગરીબ પરિવારોના નાણાકીય ખર્ચ પર વધુ અસર કરી શકે છે.
સરકારે ગેસ સિલિન્ડર બુક કરવાની રીતમાં પણ મોટો ફેરફાર કર્યો છે. નવા નિયમો અનુસાર તમે હવે બીજું સિલિન્ડર બુક કરાવ્યા પછી તરત જ સિલિન્ડર બુક કરાવી શકતા નથી. બંને બુકિંગ વચ્ચે ચોક્કસ સમયનો તફાવત જરૂરી રહેશે.
પહેલાં નિયમ એવો હતો કે તમને 25 દિવસ પછી જ બીજું સિલિન્ડર મળી શકતુ હતુ, પરંતુ હવે ગામડાઓ અને નગરોમાં આ અંતર વધારીને 45 દિવસ કરવામાં આવ્યું છે. પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ પુરીએ લોકસભામાં જણાવ્યું હતું કે ગ્રામીણ અને દૂરના વિસ્તારોમાં આ અંતર વધારીને 45 દિવસ કરવામાં આવ્યું છે, જ્યારે શહેરી વિસ્તારોમાં 25 દિવસનો નિયમ યથાવત છે. કારણ એ છે કે ગ્રામીણ ગ્રાહકો સામાન્ય રીતે લાંબા સમય સુધી સિલિન્ડરનો ઉપયોગ કરે છે અને ત્યાં ડાયવર્ઝનનું જોખમ વધારે હોય છે.
આ નિયમ સાથે સરકારે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે બુકિંગના 2.5 દિવસની અંદર ડિલિવરી કરવામાં આવશે. એક પરિવાર દર વર્ષે 15 સિલિન્ડર બુક કરી શકે છે જેમાંથી 12 સબસિડીવાળા છે. એક પરિવાર કાયદેસર રીતે વધુમાં વધુ બે સિલિન્ડર સ્ટોર કરી શકે છે.
ઘરે પાઇપલાઇન ગેસ ધરાવતા લોકો માટે કડક નિયમો
જો તમારી પાસે પાઇપ્ડ ગેસ કનેક્શન, અથવા PNG (પાઇપ્ડ નેચરલ ગેસ) છે, તો નવા નિયમો હેઠળ હવે તમે તમારા ઘરમાં LPG સિલિન્ડર રાખી શકતા નથી. તેની પર સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.
સરકારે ગેસ કંપનીઓને સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે જેમની પાસે પહેલેથી જ પાઇપલાઇન ગેસ છે તેમને ન તો નવા સિલિન્ડર કનેક્શન આપવા જોઈએ અને ન તો તેમના જૂના સિલિન્ડર ફરીથી ભરવા જોઈએ. આવા વ્યક્તિઓને સ્વેચ્છાએ તેમના જૂના LPG કનેક્શન છોડી દેવાનું કહેવામાં આવ્યું છે.
આ બધુ કેમ થઈ રહ્યું છે?
આનું સૌથી મોટું કારણ ઉર્જા સંકટ છે. તમે કદાચ જાણતા હશો કે ભારત તેની LPG જરૂરિયાતોનો લગભગ 90 ટકા ભાગ અન્ય દેશોમાંથી ખરીદે છે. ઈરાનમાં તાજેતરના સંઘર્ષ અને તણાવને કારણે ગેસની આયાત મુશ્કેલ બની ગઈ છે. ઈરાન અને ઇઝરાયલ વચ્ચેના સંઘર્ષને કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા શિપિંગમાં વિક્ષેપ પડ્યો છે, જે અગાઉ મધ્ય પૂર્વમાંથી આપણને ગેસ પૂરો પાડતો હતો, પરંતુ હવે આમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે.
જોકે સરકાર નિષ્ક્રિય બેઠી નથી. આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે વૈકલ્પિક ઉકેલો શોધવામાં આવી રહ્યા છે. સરકાર હવે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, નોર્વે, કેનેડા અને રશિયા જેવા દેશો પાસેથી ગેસ ખરીદવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. વધુમાં સ્થાનિક રિફાઇનરીઓ (જ્યાં ગેસ અને તેલ શુદ્ધ કરવામાં આવે છે) ખાતે ગેસ ઉત્પાદનમાં આશરે 28% વધારો કરવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે.
સામાન્ય લોકોની ચિંતાઓ શું છે?
સરકાર કહે છે કે આ પગલાં બધા માટે ગેસની સમાન પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવા માટે લેવામાં આવી રહ્યા છે, ખાસ કરીને એવા વિસ્તારોમાં જ્યાં પાઇપ્ડ ગેસ (PNG) પહોંચી ગયો છે, જેનાથી ગ્રામીણ વિસ્તારો અને ગરીબ પરિવારો માટે ઉપલબ્ધ LPG સિલિન્ડરોની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો છે, પરંતુ આ બધાની વચ્ચે સામાન્ય લોકોના મનમાં એક મોટો પ્રશ્ન ઉભો રહે છે. તેઓ વિચારે છે કે જો કોઈ કટોકટી ઊભી થાય અને પાઇપ ગેસ સપ્લાય બંધ થઈ જાય તો તેમની પાસે રસોઈના કયા વિકલ્પો હશે. હાલમાં ગેસ એજન્સીઓ તેમના ગ્રાહક ડેટા પર નજર રાખી રહી છે અને નવા નિયમો અનુસાર બધું મેનેજ કરી રહી છે.
