ગુજરાત વિધાનસભાના બજેટ સત્રનો આરંભ થયો છે. બુધવારે નાણાં પ્રધાન કનુ દેસાઈ બજેટ રજૂ કરશે. 1 મે 1960ના રોજ મહારાષ્ટ્રથી ગુજરાત છૂટું પડ્યું, આ પછી ગુજરાતનું પહેલું બજેટ ડૉ. જીવરાજ મહેતાએ રજૂ કર્યું હતું. તે સમયે ડૉ. જીવરાજ મહેતા મુખ્ય પ્રધાન પણ હતા અને નાણાં પ્રધાનનો હવાલો પણ સંભાળતા હતા. ગુજરાતનું પહેલું બજેટ 22 ઓગસ્ટ 1960 ના રોજ વિધાનસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું.
ગુજરાતનું પ્રથમ બજેટ 22 ઓગસ્ટ, 1960ના રોજ રજૂ થયું હતું. 1 મેના રોજ ગુજરાત અલગ રાજ્ય તરીકે અસ્તિત્વમાં આવ્યું હતું. જેના કારણે સ્વતંત્ર ગુજરાતનું પ્રથમ બજેટ ઓગસ્ટ મહિનામાં રજૂ થયું હતું. ગુજરાતનું પ્રથમ બજેટ 115 કરોડ રૂપિયાનું હતું. જે બાદ બજેટના કદમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. ગયા વર્ષે, નાણાં પ્રધાન કનુ દેસાઈએ વર્ષ 2024-25 માટે₹ 3,32,465 કરોડ રૂપિયાનું ઐતિહાસિક બજેટ રજૂ કર્યું હતું. સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, આ વર્ષે રાજ્યનું બજેટ ₹4,00,000 કરોડને પાર કરી શકે તેવી સંભાવના વ્યક્ત થઈ રહી છે. જો આ અંદાજ સાચો ઠરે તો ગુજરાતના ઈતિહાસમાં આ સૌથી મોટું બજેટ સાબિત થશે. ગત વર્ષની સરખામણીએ આશરે 15 ટકા વધારો નોંધાઈ શકે છે.
નરેન્દ્ર મોદીના નામે રાજ્યના સૌથી વધુ સમય સુધી મુખ્ય પ્રધાન રહેવાનો રેકોર્ડ છે, ત્યારે તેમના શાસનમાં પૂર્વ નાણાં પ્રધાન તરીકે વજુભાઈ વાળાએ સતત 18 વખત રાજ્યનું બજેટ કર્યું હતું. બીજા ક્રમે 9 વખત બજેટ રજૂ કરનારા નીતિનભાઈ પટેલ છે.
2015-16માં ગુજરાતનું બજેટ 1,37,667 કરોડ હતું જે 2025-26માં 3,70,250 કરોડ પર પહોંચ્યું હતું. છેલ્લા 10 વર્ષમાં રાજયના બજેટમાં ઉત્તરોતર વધારો થઈ રહ્યો છે. 2016-17માં 1,50, 138 કરોડ, 2017-18માં 1,71,071 કરોડ, 2018-2019માં 1,82,728 કરોડ, 2019-20માં 2,03,147 કરોડ, 2020-21માં 2,14,738 કરોડ, 2023-24માં 3,01,465 કરોડ અને 2024-25માં 3,32,465 કરોડનું હતું. આ વર્ષે બજેટનું કદ 400 કરોડની આસપાસ રહેવાનો અંદાજ છે.
બજેટ વધવાની સાથે દેવું પણ વધ્યું
2020-21માં રાજ્યનું દેવું 2,98,810 કરોડ હતું જે 2025-26માં વધીને 3,99,000 કરોડ પર પહોંચ્યું હતું. 2021-22મં 3,08,302 કરોડ, 2022-23માં 3,39,683 કરોડ, 2023-24માં 3,89,381 કરોડ હતું. 2024-25માં દેવું ઘટીને 3,77,962 કરોડ થયું હતું.
15મી વિધાનસભાની કેટલીક ખાસ વાત
20 ડિસેમ્બર 2022ના રોજ 15મી ગુજરાત વિધાનસભાની પ્રથમ બેઠક મળી હત. ત્યારથી હાલ સુધી 1151 દિવસમાં માત્ર 80 દિવસ વિધાનસભા ચાલી છે. આ દરમિયાન કુલ 91 બેઠકનું આયોજન થયું છે, તેમાં એક બેઠકનો સરેરાશ સમય 4 કલાક 10 મિનિટ રહ્યો છે. કેન્દ્ર સરકારના ટાઈમ યુઝ સર્વે મુજબ, એક ધારાસભ્ય વિધાનસભામાં માત્ર 4 કલાક વીતાવે છે. 46 ધારાસભ્ય 15થી 76 દિવસ ગેરહાજર રહ્યા છે. 3805 સવાલ સૂચના મળી હોવા છતાં દાખલ થઈ શક્યા નથી. 200 સવાલ મંત્રીઓની ભલામણ પર રદ કરાયા છે. વિધાનસભાના કુલ સમયમાંથી માત્ર 21% સમય પ્રશ્નોમાં વીત્યો છે.
પ્રધાનોને હાજરીમાં છૂટછાટ
પંદરમી વિધાનસભામાં એક પણ દિવસ એવો નથી, જ્યારે 182 ધારાસભ્યો એકસાથે વિધાનસભામાં હાજર રહ્યા હોય. સૌથી વધુ હાજરી વખતે 154 અને સૌથી ઓછી વખતે 105 ધારાસભ્ય હાજર રહ્યા હતા. પ્રધાનો, અધ્યક્ષ, ઉપાધ્યક્ષ, દંડક સહિત 24 ધારાસભ્યને હાજરી પત્રકમાં સહી કરવાની હોતી નથી. કારણ કે તેમને પગાર-ભથ્થા વિશેષ કાયદા હેઠળ મળે છે. જ્યારે સામાન્ય ધારાસભ્યને દૈનિક ભથ્થા મેળવવા સહી કરવી પડે છે.
દેશમાં કામકાજના હિસાબે ગુજરાત વિધાનસભા 12મા ક્રમે
દેશની વિધાનસભાઓમાં વાર્ષિક કામકાજના 28 દિવસ સાથે ગુજરાત 12મા ક્રમે છે. કેરળ 51 દિવસ સાથે પ્રથમ છે. ઓડિશા વિધાનસભા વર્ષમાં 45, કર્ણાટક-૫.બંગાળ 40, મહારાષ્ટ્ર-તમિલનાડુ 35 દિવસ ચાલે છે
