ગુજરાતમાં ફર્ટિલિટી રેટમાં છેલ્લા દાયકામાં થયેલો ચિંતાજનક ઘટાડો સમાજ અને વસ્તીવિષયક સંતુલન માટે ગંભીર સંકેત આપી રહ્યો છે. સેમ્પલ રજિસ્ટ્રેશન સિસ્ટમ (SRS) મુજબ, 2011-13માં 2.5 રહેલો આ દર 2021-23માં ઘટીને 1.9 થઈ ગયો છે. વૈજ્ઞાનિક આધાર મુજબ, કોઈપણ સ્થળાંતર વિના વસ્તીને સ્થિર રાખવા માટે રિપ્લેસમેન્ટ ફર્ટિલિટી રેટ 2.1 હોવો જરૂરી છે. 1.9નો વર્તમાન દર સ્પષ્ટપણે સૂચવે છે કે રાજ્યમાં દરેક સ્ત્રી વર્તમાન વસતીને જાળવી રાખવા માટે જરૂરી બાળકોની સંખ્યા કરતાં ઓછા બાળકોને જન્મ આપી રહી છે
આ ઘટાડા માટે મોટી ઉંમરે લગ્ન, મોટી વયે પ્રથમ સંતાનને જન્મ આપવો, અને બદલાતી જીવનશૈલી જેવા પરિબળો જવાબદાર છે. વળી, આ બદલાવના પરિણામે દેશમાં IVF સાયકલની સંખ્યા ઝડપથી વધી રહી છે અને આવનારા વર્ષોમાં તે 5 લાખને પાર જવાની શક્યતા છે, જે વંધ્યત્વ (Infertility)ની સમસ્યા પર પ્રકાશ પાડે છે. સાથોસાથ, 14 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના લોકોના પ્રમાણમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો અને મહિલાઓના લગ્નની સરેરાશ ઉંમરમાં વધારો (1990માં 19.3 થી 2021માં 22.5) પણ આ વસ્તીવિષયક પરિવર્તનને સમર્થન આપે છે. આ ડેટા ગુજરાત માટે તાત્કાલિક સામાજિક-આર્થિક અને સ્વાસ્થ્ય નીતિઓ પર પુનર્વિચારણા કરવાની જરૂરિયાત દર્શાવે છે.
