સુરતનું કાપડ ઉદ્યોગ આજે એક ગંભીર સંકટમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. વિશ્વના નકશા પર હજારો કિલોમીટર દૂર ચાલી રહેલા અમેરિકા, ઈરાન અને ઈઝરાયલ વચ્ચેના યુદ્ધની સીધી અને ઘાતક અસર સુરતના ડાઈંગ અને પ્રોસેસિંગ એકમો પર પડી રહી છે. કાપડ ઉદ્યોગનું હૃદય ગણાતા આ પ્રોસેસિંગ હાઉસ અત્યારે અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે, કારણ કે તેમની જીવાદોરી સમાન ‘કોલસા’ના ભાવમાં અચાનક અને તોતિંગ ઉછાળો આવ્યો છે.
સુરતના ટેક્સટાઇલ પ્રોસેસિંગ હાઉસમાં મશીનો ચલાવવા માટે કોલસો મુખ્ય ઇંધણ છે. ખાસ કરીને ઇન્ડોનેશિયાથી આવતા કોલસા પર સુરતની મિલો નિર્ભર છે. પરંતુ યુદ્ધના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે શિપિંગના નિયમો બદલાયા છે અને દરિયાઈ માર્ગે માલ સામાન લાવવો અત્યંત જોખમી અને મોંઘો બની ગયો છે. શિપિંગ ચાર્જમાં ટન દીઠ આઠ ડોલરનો વધારો થયો છે, જેની સીધી અસર કોલસાના ભાવ પર પડી છે.
માત્ર ચાર જ દિવસમાં પ્રતિ ટન કોલસાના ભાવમાં 800 થી 1200 રૂપિયાનો વધારો થવો એ સુરતના ઉદ્યોગપતિઓ માટે કલ્પના બહારની વાત છે. અગાઉ જે કોલસો ટન દીઠ 4000 રૂપિયામાં મળતો હતો, તે હવે કિંમતી બની રહ્યો છે. સુરતમાં કુલ 400 થી વધુ ડાઈંગ અને પ્રોસેસિંગ મિલો કાર્યરત છે, જે દૈનિક અંદાજે 50,000 ટન કોલસાનો વપરાશ કરે છે. એક સરેરાશ પ્રોસેસિંગ યુનિટમાં દરરોજ 40 થી 50 ટન કોલસો વપરાય છે. હવે આટલા મોટા જથ્થામાં ઇંધણના ભાવ વધતા મિલોના સંચાલન ખર્ચમાં ધરખમ ઉછાળો આવ્યો છે.
સાઉથ ગુજરાત ટેક્સટાઈલ્સ પ્રોસેસર એસોસિએશનના પ્રમુખ જીતુ વખારિયાના મતે, આ અત્યાર સુધીનો સૌથી ઝડપી અને ચોંકાવનારો ભાવ વધારો છે. જો આ પરિસ્થિતિ આગામી દિવસોમાં પણ યથાવત રહેશે, તો પ્રોસેસિંગ ચાર્જમાં 15% સુધીનો વધારો કરવો પડે તેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે શું કાપડના ગ્રાહકો આટલો મોટો ભાવ વધારો સ્વીકારશે?
જો પ્રોસેસિંગ હાઉસ ભાવ વધારો કરે છે, તો બજારમાં કાપડના ભાવ વધી જશે, જેની સીધી અસર કાપડના વેચાણ પર પડશે. અને જો ભાવ વધારો નથી કરતા, તો પ્રોસેસિંગ હાઉસ ખોટમાં ચાલશે અને અંતે મિલોને ‘તાળા મારવા’ સિવાય કોઈ વિકલ્પ નહીં રહે. હાલમાં ઓર્ડર બુકિંગ અને પ્રાઇસ નેગોસીએશન પર પણ આ યુદ્ધની નકારાત્મક અસર દેખાવા લાગી છે. વેપારીઓ અનિશ્ચિતતાને કારણે મોટા ઓર્ડર લેતા ડરી રહ્યા છે.
સુરત બંદર પર દરિયાઈ માર્ગે સમયસર કોલસો ન પહોંચવાને કારણે પ્રોસેસિંગ એકમોમાં કોલસાની અછત વર્તાવા લાગી છે. દરિયાઈ સુરક્ષા અને શિપિંગ કંપનીઓની મર્યાદાઓને કારણે જે કોલસો સમયસર મળવો જોઈએ તે મળી રહ્યો નથી. કોલસો સસ્તો હોય ત્યારે જ પ્રોસેસિંગ હાઉસનું માર્જિન સંતુલિત રહે છે, પરંતુ અત્યારે સ્થિતિ ઉલટી છે.
ટેક્સટાઇલ ઉદ્યોગ પહેલાથી જ મંદી અને સ્પર્ધાના દોરમાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે, તેમાં આ ઇંધણના ભાવ વધારાએ જખમ પર મીઠું છાંટવાનું કામ કર્યું છે. પ્રોસેસિંગ હાઉસના માલિકો હાલ તો એવી આશામાં છે કે મિડલ ઈસ્ટની આ યુદ્ધની સ્થિતિ જલ્દી થાળે પડે અને ક્રૂડ તેમજ કોલસાના ભાવ ફરીથી સામાન્ય સ્તરે આવે. પરંતુ જો આંતરરાષ્ટ્રીય મોરચે તણાવ યથાવત રહેશે, તો સુરતના કાપડ ઉદ્યોગ માટે એક ગંભીર સંકટ ઊભું થશે.
સુરતની 400 મિલો સાથે જોડાયેલા હજારો કામદારો, પરિવહનકારો અને નાના-મોટા વેપારીઓ માટે આ યુદ્ધ માત્ર દેશો વચ્ચેની લડાઈ નથી, પણ તેમના પરિવારના પેટનો સવાલ છે. ઇન્ડોનેશિયાથી આવતો કોલસો જો સમયસર અને વ્યાજબી ભાવે નહીં મળે, તો સુરતનું પ્રોસેસિંગ હાઉસિંગ સેક્ટર આર્થિક ગર્તામાં ધકેલાઈ શકે છે.
