દિવાળી એટલે ગુજરાતીઓ માટે માત્ર એક તહેવાર નહીં, પરંતુ એક નવા ઉત્સાહ અને નવા વર્ષના આગમનની ભવ્ય ઉજવણી. સામાન્ય રીતે દિવાળીના ફટાકડા રાત્રે શાંત થાય તેની આગલી સવારે જ આપણે એકબીજાને ‘સાલ મુબારક’ કહીને નૂતન વર્ષને વધાવી લઈએ છીએ. પરંતુ, આગામી વર્ષ ૨૦૨૬માં આવું નહીં થાય! હા, વર્ષ ૨૦૨૬માં દિવાળી અને નવા વર્ષની વચ્ચે એક આખો દિવસ ‘ધોકો’ એટલે કે પડતર દિવસ આવવાનો છે. જો તમે પણ દિવાળીના બીજા જ દિવસે ચોપડા પૂજનના બોહણા કે નવા વર્ષના સ્નેહમિલનની તૈયારીઓ કરવાનું વિચારતા હોવ, તો થોભી જજો.
જ્યોતિષશાસ્ત્ર અને પંચાંગના સદીઓ જૂના નિયમો અનુસાર, દિવાળીનો મહાપર્વ આસો વદ અમાસના દિવસે પ્રદોષકાળ (સાંજના સમય) દરમિયાન ઉજવવામાં આવે છે. જ્યારે બીજી તરફ, આપણું બેસતું વર્ષ એટલે કે કારતક સુદ એકમની ગણતરી ‘ઉદયતિથિ’ (સૂર્યોદયના સમયની તિથિ)ના આધારે થાય છે. ૨૦૨૬ના પંચાંગ મુજબ, ૮ નવેમ્બર, રવિવારના રોજ અમાસ તિથિ પ્રદોષકાળમાં વ્યાપ્ત છે, તેથી તે દિવસે દિવાળી અને ચોપડા પૂજન સંપન્ન થશે. પરંતુ, કારતક સુદ એકમની ઉદયતિથિ ૧૦ નવેમ્બર, મંગળવારે આવે છે. આ બે મુખ્ય તિથિઓની વચ્ચે ૯ નવેમ્બરનો દિવસ ખાલી રહે છે જેને આપણે ‘ધોકો’ કહીએ છીએ.
વાંચકોની સરળતા માટે ૨૦૨૬ની દિવાળી પર્વમાળાની મહત્વની તારીખો નીચે મુજબ રહેશે:
- ૫ નવેમ્બર, ગુરુવાર: વાઘબારસ અને રમા એકાદશી
- ૬ નવેમ્બર, શુક્રવાર: ધનતેરસ
- ૭ નવેમ્બર, શનિવાર: કાળીચૌદશ
- ૮ નવેમ્બર, રવિવાર: દિવાળી, લક્ષ્મી પૂજન અને ચોપડા પૂજન
- ૯ નવેમ્બર, સોમવાર: પડતર દિવસ (ધોકો)
- ૧૦ નવેમ્બર, મંગળવાર: બેસતું વર્ષ, ગુજરાતી નૂતન વર્ષ
- ૧૧ નવેમ્બર, બુધવાર: ભાઈબીજ
- ૧૪ નવેમ્બર, શનિવાર: લાભ પાંચમ (વેપાર-ધંધાના શ્રીગણેશ)
- ૨૦ નવેમ્બર, શુક્રવાર: દેવઉઠી એકાદશી
- ૨૧ નવેમ્બર, શનિવાર: તુલસી વિવાહ
- ૨૪ નવેમ્બર, મંગળવાર: દેવ દિવાળી અને કારતક પૂર્ણિમા
ગુજરાતના વેપારી વર્ગ અને સામાન્ય નાગરિકો માટે આ ‘ધોકા’ના દિવસનું વિશેષ સાંસ્કૃતિક મહત્વ છે. પરંપરાગત ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, આ પડતર દિવસને કોઈપણ નવા કાર્યની શરૂઆત, નવી પ્રોપર્ટી કે વાહનની ખરીદી માટે ટાળવામાં આવે છે. મોટાભાગના વેપારીઓ દિવાળીની રાત્રે ચોપડા પૂજન કર્યા બાદ, પડતર દિવસે પોતાની પેઢીઓ બંધ રાખીને રજા પાળે છે. જોકે, આજના આધુનિક સમયમાં આ દિવસને માત્ર અશુભ ન માનતા, તેને દિવાળીની દોડધામના થાકને ઉતારવા, પરિવાર સાથે નિરાંતની પળો વિતાવવા અને આગામી નવા વર્ષની ઉજવણીની પૂર્વ તૈયારીઓ કરવા માટેના એક ‘રિલેક્સેશન ડે’ તરીકે જોવામાં આવે છે.
તિથિઓનું આ ગણિત ભલે ગમે તે હોય, પણ ઉત્સવપ્રિય ગુજરાતીઓ માટે દિવાળી અને નવા વર્ષ વચ્ચે આવતો આ પડતર દિવસ, પરિવાર સાથે તહેવાર લંબાવવાનું એક મીઠું બહાનું જ બની રહેશે.
