અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નિર્ણયો ફરી એકવાર વૈશ્વિક અર્થતંત્રને હચમચાવી રહ્યા છે. એક તરફ ઈરાન-અમેરિકા તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ઊભી થયેલી અનિશ્ચિતતાને કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા પર ભારે દબાણ છે, ત્યારે બીજી તરફ ટ્રમ્પે નવા ટેરિફ પગલાં લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં નવી ઉથલપાથલ મચાવી છે. તેલ અને ગેસ સપ્લાય ચેઈનમાં આવેલા વિક્ષેપને કારણે ક્રૂડના ભાવ આસમાને પહોંચી ગયા છે અને અનેક દેશો ઊર્જા સંકટનો સામનો કરી રહ્યા છે.
આ જ સંજોગોમાં ટ્રમ્પે ‘ટેરિફ બોમ્બ’ ફેંકતા પેટન્ટ દવાઓ પર 100% સુધી ટેરિફ લાદવાનો મોટો નિર્ણય લીધો છે. ભારત સહિત એવા દેશો, જેમણે અમેરિકასთან રિશોરિંગ અથવા MFN પ્રાઈસિંગ કરાર કર્યા નથી, તેમની દવાઓ પર આ ભારે ટેરિફ લાગુ પડશે. જોકે, જનરિક દવાઓને આમાંથી રાહત આપવામાં આવી છે, જેનાથી ફાર્મા ક્ષેત્રમાં મિશ્ર પ્રતિક્રિયા જોવા મળી રહી છે.
આ સાથે જ સ્ટીલ, એલ્યુમિનિયમ અને તાંબાના ઉત્પાદનો માટેના ટેરિફ નિયમોમાં પણ મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કરવામાં આવ્યા છે. હવે જો કોઈ ઉત્પાદનમાં આ ધાતુઓનો ભાગ 15%થી ઓછો હશે, તો તેના પર પહેલાનો 50% ટેરિફ સંપૂર્ણપણે હટાવી દેવામાં આવશે. પરંતુ વધુ ધાતુ ધરાવતા ઉત્પાદનો પર હવે સમગ્ર મૂલ્યના આધારે 25% ટેરિફ વસૂલવામાં આવશે, જેનાથી આયાત ખર્ચમાં મોટો ફેરફાર થશે.
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે ટેરિફ ગણતરીની પદ્ધતિમાં પણ મોટો બદલાવ કર્યો છે. હવે ટેરિફ ફક્ત ધાતુના જથ્થા પર નહીં પરંતુ આખા ઉત્પાદના મૂલ્ય પર લાગુ પડશે. આ પગલું અંડરરિપોર્ટિંગ અટકાવવા માટે લેવામાં આવ્યું છે, કારણ કે ઘણા આયાતકારો ટેરિફથી બચવા માટે કિંમતો ઓછી દર્શાવતા હતા.
ફાર્માસ્યુટિકલ ક્ષેત્રમાં પણ ટ્રમ્પે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. નવી નીતિ મુજબ કેટલીક આયાતી પેટન્ટ દવાઓ પર 100% સુધી ટેરિફ લાગુ થઈ શકે છે. મોટા ઉત્પાદકો માટે આ નિયમો 120 દિવસમાં અમલમાં આવશે, જ્યારે નાના ઉત્પાદકોને 180 દિવસનો સમય આપવામાં આવ્યો છે. આ પગલું વિદેશી કંપનીઓને અમેરિકામાં ઉત્પાદન સુવિધાઓ સ્થાપિત કરવા માટે દબાણ બનાવવા માટે લેવામાં આવ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે.
વ્હાઇટ હાઉસના જણાવ્યા અનુસાર, નવી ટેરિફ રચના પહેલાની તુલનામાં વધુ સરળ અને પારદર્શક છે, જે ઉદ્યોગ માટે અનુકૂળ સાબિત થશે. સાથે જ સરકારને આવકમાં વધારો થવાની પણ આશા છે, કારણ કે હવે ટેરિફ સમગ્ર વેચાણ મૂલ્ય પર લાગુ થશે.
આ સમગ્ર પરિસ્થિતિ એવા સમયે ઊભી થઈ છે જ્યારે અમેરિકા પહેલેથી જ ઈરાન સાથેના તણાવ અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનના પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. ટ્રમ્પના આ નવા પગલાં સ્પષ્ટ કરે છે કે તેમનું વહીવટીતંત્ર ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ નીતિને વધુ આક્રમક રીતે અમલમાં મૂકવા માગે છે, જેના પ્રભાવથી આવનારા સમયમાં વૈશ્વિક વેપાર અને અર્થતંત્ર પર વધુ અસર જોવા મળી શકે છે.
