આજે દેશમાં ઉપરાષ્ટ્રપતિ પદ માટે ચૂંટણીઓ ચાલી રહી છે. ભાજપના નેતૃત્વ હેઠળના NDA ગઠબંધને મહારાષ્ટ્રના રાજ્યપાલ સીપી રાધાકૃષ્ણનને પોતાના ઉમેદવાર તરીકે મેદાનમાં ઉતાર્યા છે, જ્યારે વિપક્ષી પાર્ટી ઇન્ડિયા બ્લોકે સુપ્રીમ કોર્ટના ભૂતપૂર્વ ન્યાયાધીશ બી સુદર્શન રેડ્ડીને મેદાનમાં ઉતાર્યા છે. આ દરમિયાન, ચાલો તમને જણાવીએ કે ભારતમાં ઉપરાષ્ટ્રપતિ પાસે કઈ સત્તાઓ અને અધિકાર છે અને આ પદ રાષ્ટ્રપતિથી કેટલું અલગ છે?
- ઉપરાષ્ટ્રપતિ રાજ્યસભાના હોદ્દેદાર અધ્યક્ષ તરીકે સેવા આપે છે . અહીં એ જાણવું મહત્વપૂર્ણ છે કે ઉપરાષ્ટ્રપતિની સત્તાઓ અને કાર્યો લોકસભા અધ્યક્ષ જેવા જ છે.
- જો કોઈ કારણોસર રાષ્ટ્રપતિ પોતાની ફરજો બજાવી શકતા નથી અથવા રાષ્ટ્રપતિનું પદ ખાલી પડે છે, તો આવી સ્થિતિમાં ઉપરાષ્ટ્રપતિ રાષ્ટ્રપતિ તરીકે કાર્ય કરી શકે છે.
- ભારતીય રાજ્યમાં સાતત્ય જાળવવા માટે ઉપરાષ્ટ્રપતિનું પદ બનાવવામાં આવ્યું હતું. જોકે, આગામી રાષ્ટ્રપતિની પસંદગી થાય ત્યાં સુધી તે ફક્ત ૬ મહિના સુધી જ રહે છે.
- રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ તરીકે, ઉપરાષ્ટ્રપતિ સત્ર દરમિયાન વ્યવસ્થા જાળવી રાખે છે. ચર્ચાઓનું નિયમન કરવા ઉપરાંત, ઉપરાષ્ટ્રપતિ સંસદના નિયમોનું પાલન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવામાં પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
- રાષ્ટ્રપતિ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિના પદ વચ્ચેનો સૌથી મોટો તફાવત એ છે કે જો કોઈ કારણોસર રાષ્ટ્રપતિનું પદ ખાલી થઈ જાય, તો ઉપરાષ્ટ્રપતિ ફક્ત ૬ મહિના માટે રાષ્ટ્રપતિ તરીકે કામ કરી શકે છે. આ દરમિયાન, રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી ફરજિયાત છે.
શું ઉપરાષ્ટ્રપતિને પદ પરથી દૂર કરી શકાય છે?
અહીં તમને જણાવી દઈએ કે જો કોઈ પ્રસ્તાવ કે બિલ ગેરબંધારણીય હોય તો ઉપરાષ્ટ્રપતિ પાસે તેને રોકવાની સત્તા છે. જો આપણે વાત કરીએ તો ઉપરાષ્ટ્રપતિને પણ રાષ્ટ્રપતિ જેવી જ પ્રક્રિયા અનુસરીને તેમના પદ પરથી દૂર કરી શકાય છે. આ પ્રક્રિયાને અનુસરવા માટે રાજ્યસભા તેમજ લોકસભામાં 2/3 બહુમતી જરૂરી છે.