આજે આપણા સમાજમાં તમાકુનું વ્યસન એક ગંભીર જાહેર આરોગ્ય સમસ્યા બની ગયું છે. તેનું સેવન વિશ્વભરમાં અનેક જીવલેણ રોગોનું મૂળ કારણ છે. ભલે તે ધૂમ્રપાન હોય કે તમાકુ ચાવવાના સ્વરૂપમાં, તે ધીમે ધીમે શરીરના ઘણા અવયવોને નુકસાન પહોંચાડે છે. તમાકુ માત્ર એક ખરાબ આદત નથી પણ એક ધીમું ઝેર છે જે પુરુષો અને સ્ત્રીઓ બંનેના સ્વાસ્થ્ય પર ઊંડી અસર કરે છે. પરંતુ ક્યારેક તેના લક્ષણો ધીમે ધીમે દેખાય છે, જેના કારણે લોકો સતર્ક થઈ શકતા નથી.
લ્હીના વેલનેસ હોમ ક્લિનિક અને સ્લીપ સેન્ટરના ડિરેક્ટર અને પલ્મોનોલોજિસ્ટ ડૉ. વિકાસ મિત્તલના જણાવ્યા અનુસાર , તમાકુની પહેલી અને સૌથી ઘાતક અસર ફેફસાં પર પડે છે. સિગારેટ અને બીડી પીવાથી ફેફસાંનું કાર્ય ઘટે છે અને સમય જતાં ક્રોનિક ઓબ્સ્ટ્રક્ટિવ પલ્મોનરી ડિસીઝ (COPD), બ્રોન્કાઇટિસ અને ફેફસાના કેન્સરનું જોખમ અનેક ગણું વધી જાય છે. સ્ત્રીઓ પર તમાકુની અસરો ખાસ કરીને ચિંતાજનક છે કારણ કે તે માત્ર તેમના ફેફસાંને નુકસાન પહોંચાડે છે, પરંતુ તેમની હોર્મોનલ સિસ્ટમ, હાડકાં અને પ્રજનન ક્ષમતાને પણ અસર કરે છે.
પુરુષોમાં તમાકુના સેવનથી આ રોગો થાય છે:
ડૉ. વિકાસ મિત્તલ કહે છે કે તમાકુના સેવનને કારણે પુરુષોમાં શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, વારંવાર ખાંસી અને છાતીમાં ભારેપણું જેવા લક્ષણો સામાન્ય બની જાય છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં આ લક્ષણો લાંબા સમય સુધી ધ્યાન બહાર રહે છે અને દર્દી ડૉક્ટર પાસે પહોંચે ત્યાં સુધીમાં રોગ ઘણો આગળ વધી ચૂક્યો હોય છે. તમાકુના સેવન કરનારાઓમાં ફેફસાના કેન્સર અને હૃદયરોગના હુમલા જેવી સ્થિતિઓ વધુ જોવા મળે છે. પુરુષોમાં પણ પ્રજનન ક્ષમતા પર તમાકુના વ્યસનની અસર જોવા મળી છે. આ શુક્રાણુઓની ગુણવત્તા અને ગણતરીને અસર કરી શકે છે, જે પુરુષ વંધ્યત્વ તરફ દોરી જાય છે. તમાકુના સેવનથી પુરુષોમાં ફેફસાંનું કેન્સર, મોઢાનું કેન્સર, હૃદય રોગ અને હાઈ બ્લડ પ્રેશર જેવા ગંભીર રોગોનું જોખમ અનેક ગણું વધી જાય છે. લાંબા સમય સુધી તેનું સેવન કરવાથી શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ પણ નબળી પડે છે.
સ્ત્રીઓમાં તમાકુના ઉપયોગને કારણે આ સમસ્યાઓ થાય છે:
ફરીદાબાદની ક્લાઉડનાઈન હોસ્પિટલના સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ અને એસોસિયેટ ડિરેક્ટર ડૉ. શૈલી શર્માના મતે , તમાકુનું સેવન સ્ત્રીઓમાં હોર્મોનલ અસંતુલનનું કારણ બની શકે છે. તે માસિક અનિયમિતતા, PCOS જેવી સમસ્યાઓ અને વંધ્યત્વનું કારણ બની શકે છે. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન તમાકુનું સેવન ગર્ભસ્થ બાળક માટે અત્યંત હાનિકારક છે. આનાથી કસુવાવડ, અકાળે ડિલિવરી અને ઓછા વજનવાળા બાળકનું જોખમ વધે છે. આ ઉપરાંત, તમાકુનું સેવન કરતી સ્ત્રીઓમાં સ્તન અને ગર્ભાશયના કેન્સરનું જોખમ પણ વધુ હોય છે. નિષ્ક્રિય ધુમ્રપાન, એટલે કે, તમાકુના ધુમાડાનું પરોક્ષ સેવન, પણ એટલું જ ખતરનાક છે.
તમાકુ કેવી રીતે છોડવું?
તમાકુ છોડવું સરળ નથી, પણ અશક્ય પણ નથી. સ્વસ્થ જીવનશૈલી અપનાવીને તમે તમાકુનું સેવન છોડી શકો છો. આ ઉપરાંત, સરકાર તમાકુ પ્રતિબંધ કાર્યક્રમો, કાઉન્સેલિંગ સેવાઓ અને નિકોટિન રિપ્લેસમેન્ટ થેરાપી જેવી સહાય પૂરી પાડે છે, જેની મદદથી તમાકુનું વ્યસન છોડી શકાય છે. તમાકુ છોડવાનો નિર્ણય જેટલો વહેલો લેવામાં આવે, તે શરીરની પુનઃપ્રાપ્તિ માટે તેટલું સારું છે. ઉપરાંત, તમાકુના દુષ્પ્રભાવો વિશે સમાજમાં વધુ જાગૃતિ ફેલાવવી જોઈએ અને તેને સામાન્ય વર્તન તરીકે સ્વીકારવાની વૃત્તિ બંધ કરવી જોઈએ.
