અમેરિકા અને ઈઝરાયલે ઈરાન પર કરેલા હુમલાનો ચોથો દિવસ છે. જેની અસર હવે ગુજરાતના વેપાર-ધંધા પર જોવા મળી રહી છે. શિપિંગ લાઈનોએ ખાડીના જોખમી રૂટ છોડી દેતા નૂર દરો, વીમા ખર્ચ અને ટ્રાન્ઝિટ સમયમાં મોટો વધારો થયો છે. પશ્ચિમ એશિયા સાથે જોડાયેલા પસંદગીના રૂટ પર નૂર દરો 200-300 % વધ્યા છે, જ્યારે અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં મરીન વોર-રિસ્ક ઈન્સ્યોરન્સ પ્રીમિયમમાં 60% સુધીનો વધારો થયો છે. જહાજો હોર્મુઝની ખાડીથી દૂર ડાયવર્ટ થવાને કારણે જહાજોની ઉપલબ્ધતા ઘટી છે, જેનાથી આયાતકારો અને નિકાસકારોએ લાંબી રાહ જોવી પડી રહી છે અને ભારે ખર્ચ સહન કરવો પડી રહ્યો છે.

હોર્મુઝની ખાડીમાંથી પસાર થવાનું ટાળ્યું
સૂત્રોએ જણાવ્યું હતું કે, આ વિક્ષેપ પ્રસ્થાપિત શિપિંગ કોરિડોર વિશે ફરીથી વિચારવા મજબૂર કરી રહ્યો છે. મોટા કેરિયર્સ મિસાઇલના જોખમો, જહાજ જપ્ત થવાની ધમકીઓ અને વધતા વોર-રિસ્ક વીમા પ્રીમિયમને ટાંકીને હોર્મુઝની ખાડીમાંથી પસાર થવાનું ટાળી રહ્યા છે અથવા સ્થગિત કરી રહ્યા છે.

આ સંઘર્ષ રેડ સી(લાલ સુમદ્ર)માં હુતી બળવાખોરોના હુમલાને કારણે પહેલેથી જ સર્જાયેલી અસ્થિરતામાં વધારો કરી રહ્યો છે. ભારત, ખાસ કરીને ગુજરાત માટે, જે મુંદ્રા પોર્ટ પર વધુ નિર્ભર છે, તેના માટે આ નૂર દરોમાં અસ્થિરતા, વીમા ખર્ચમાં વધારો, લાંબો ટ્રાન્ઝિટ સમય અને કન્ટેનરની સંભવિત અછત ઉભી કરે છે.

ભારતના 4.5 અબજ ડોલરના ડ્રાયફ્રૂટ આયાત ક્ષેત્ર પર પહેલેથી જ દબાણ દેખાઈ રહ્યું છે, જેમાં છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં જથ્થાબંધ ભાવમાં 20-30 ટકાનો વધારો થયો છે. આ વધારો અછતને કારણે નહીં પરંતુ શિપિંગ વિલંબ અને ઊંચા જોખમ પ્રીમિયમને કારણે છે. જો આ વિક્ષેપ મે-જૂન સુધી ચાલુ રહેશે, તો તહેવારોની સિઝનમાં ભાવમાં વધુ ઉછાળો આવી શકે છે. ભારતની ક્રૂડ ઓઈલ અને LNG આયાતનો મોટો હિસ્સો હોર્મુઝની ખાડીની આસપાસથી પસાર થાય છે.

દબાણ હેઠળ ગુજરાતના નિકાસકારો
આ ઉપરાંત જણાવ્યું હતું કે, રાજ્યભરમાં તેની અસર વર્તાઈ રહી છે. નૂર દરો 200-300% વધ્યા છે અને વીમા પ્રીમિયમમાં 60% સુધીનો વધારો થયો છે, જેમાં વોર-રિસ્ક વીમાનો પણ સમાવેશ થાય છે. આનાથી ગુજરાત અને સમગ્ર ભારતની આયાત અને નિકાસ બંને પ્રભાવિત થઈ છે.

એક અંદાજ મુજબ, એન્જિનિયરિંગ સામાન, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, ટેક્સટાઇલ અને જેમ્સ એન્ડ જ્વેલરી જેવા નિકાસ ક્ષેત્રો ઊંચા લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચને કારણે વૈશ્વિક સ્પર્ધામાં પાછળ પડવાનું જોખમ અનુભવી રહ્યા છે. આ ઉપરાંત ખેતી, ઉત્પાદન અને નાણાકીય બજારો પર પણ ખર્ચનું દબાણ અને સપ્લાય ચેઈનમાં વિક્ષેપ જોવા મળી શકે છે.

ભારત અને કેનેડાએ સોમવારે યુરેનિયમ અને મહત્વપૂર્ણ ખનિજોના લાંબા ગાળાના પુરવઠા માટે સીમાચિહ્નરૂપ કરારો પર હસ્તાક્ષર કર્યા. જેનાથી રાજદ્વારી અને આર્થિક સંબંધોમાં એક નવો અધ્યાય શરૂ થયો. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને તેમના કેનેડિયન સમકક્ષ માર્ક કાર્ને દ્વિપક્ષીય સંબંધોને મજબૂત બનાવવા માટે સહયોગની મહત્વાકાંક્ષી વ્યૂહરચનાને અંતિમ સ્વરૂપ આપ્યું.

યુરેનિયમ સોદા પર હસ્તાક્ષર કર્યા
આ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીમાં આ વર્ષના અંત સુધીમાં વ્યાપક આર્થિક ભાગીદારી કરાર (CEPA) પૂર્ણ કરવાની અને 2030 સુધીમાં દ્વિપક્ષીય વાર્ષિક વેપારને વર્તમાન $13 બિલિયનથી વધારીને $50 બિલિયનથી વધુ કરવાની પ્રતિબદ્ધતાનો સમાવેશ થાય છે. બંને દેશોએ $2.6 બિલિયનના મહત્વપૂર્ણ યુરેનિયમ સોદા પર પણ હસ્તાક્ષર કર્યા. બંને નેતાઓ વચ્ચેનો આ વ્યાપક સંવાદ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે સંબંધોમાં લાંબા મડાગાંઠ પછી થયો છે.

ખાતા પર થશે સીધી અસર
2023માં ખાલિસ્તાની આતંકવાદી હરદીપ સિંહ નિજ્જરની હત્યામાં ભારતીય એજન્ટોની સંડોવણીના પાયાવિહોણા આરોપો લગાવ્યા બાદ કેનેડાના તત્કાલીન વડા પ્રધાન જસ્ટિન ટ્રુડોએ બંને દેશો વચ્ચેના રાજદ્વારી સંબંધો સૌથી નીચા સ્તરે પહોંચી ગયા હતા. પરિણામે તણાવના કારણે વેપાર અને રાજદ્વારી ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓ લગભગ ખોરવાઈ ગઈ હતી.

બંને પક્ષોએ સંબંધોને ફરીથી બનાવ્યા
જોકે ગયા વર્ષે માર્ચમાં માર્ક કાર્નેએ વડા પ્રધાન પદ સંભાળ્યું ત્યારથી બંને પક્ષોએ સંબંધોને ફરીથી બનાવવા અને વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે પગલાંઓની એક નવી શ્રેણી શરૂ કરી છે. આજની બેઠક એ હકીકતનો સ્પષ્ટ પુરાવો છે કે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો હવે અસ્થિરતાના સમયગાળાથી આગળ વધીને વધુ પરિપક્વ, સ્થિર અને ભવિષ્યલક્ષી તબક્કામાં પ્રવેશ્યા છે.

યુરેનિયમ ડીલ પર હસ્તાક્ષર
બંને દેશોએ નવી વ્યૂહાત્મક ઉર્જા ભાગીદારીની જાહેરાત કરીને ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા તરફ એક મોટો સીમાચિહ્ન હાંસલ કર્યો. આ પ્રથમ તબક્કાના ભાગ રૂપે, ભારત સરકાર અને કેનેડા સ્થિત મુખ્ય કંપની સાસ્કાટૂન વચ્ચે $2.6 બિલિયનનો મોટો કરાર થયો. આ કરારની શરતો હેઠળ, કેમકો 2027 અને 2035 વચ્ચે ભારતને આશરે 22 મિલિયન પાઉન્ડ યુરેનિયમ સપ્લાય કરશે, જે ભારતના પરમાણુ પાવર પ્લાન્ટ માટે બળતણ સાતત્ય સુનિશ્ચિત કરશે. આ અંગે ટિપ્પણી કરતા, પ્રધાનમંત્રી મોદીએ કહ્યું, “નાગરિક પરમાણુ ઊર્જાના ક્ષેત્રમાં, અમે લાંબા ગાળાના યુરેનિયમ સપ્લાય માટે એક ઐતિહાસિક કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. અમે નાના અને મોડ્યુલર પરમાણુ રિએક્ટર (SMR) અને અદ્યતન રિએક્ટર ટેકનોલોજી પર પણ સાથે મળીને કામ કરીશું.”

પેન્શન ફંડમાં 100 અબજ ડોલરનું રોકાણ
આર્થિક મોરચે, પ્રધાનમંત્રી મોદીએ કેનેડાના વિશ્વાસની પ્રશંસા કરી. તેમના નિવેદનમાં, તેમણે કહ્યું કે કેનેડાના પેન્શન ફંડે અત્યાર સુધીમાં ભારતમાં આશરે 100 અબજ ડોલરનું રોકાણ કર્યું છે. આ ભારતની આર્થિક પ્રગતિમાં તેમના ઊંડા અને અતૂટ વિશ્વાસનું પ્રતીક છે. અમારું સહિયારું લક્ષ્ય 2030 સુધીમાં દ્વિપક્ષીય વેપારને 50 અબજ ડોલર સુધી વધારવાનું છે.

આર્થિક સહયોગ માટેની આ વિશાળ સંભાવનાનો ઉપયોગ કરવો અમારી ટોચની પ્રાથમિકતા છે, અને CEPA ટૂંક સમયમાં અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં આવશે. પ્રધાનમંત્રીએ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે આ કરારો બંને દેશોમાં નવા રોકાણ પ્રવાહ અને વિશાળ રોજગારીની તકો પેદા કરશે. હાલમાં, બંને દેશો વચ્ચે દ્વિપક્ષીય વેપાર લગભગ 13 અબજ ડોલરનો છે, અને લક્ષ્ય તેને ચાર ગણું કરવાનું છે.

સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં સહયોગ
બંને દેશોએ સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં સહયોગના નવા આયામો પણ ખોલ્યા છે. બંને નેતાઓએ “ભારત-કેનેડા સંરક્ષણ સંવાદ” સ્થાપિત કરવાનો નિર્ણય લીધો, જે સંરક્ષણ ઉદ્યોગો, દરિયાઈ ક્ષેત્ર જાગૃતિ અને લશ્કરી આદાનપ્રદાનના એકીકરણને પ્રોત્સાહન આપશે. આતંકવાદ પર મજબૂત વલણ અપનાવતા, વડા પ્રધાન મોદીએ જણાવ્યું હતું કે ભારત અને કેનેડા બંને સંમત છે કે આતંકવાદ, ઉગ્રવાદ અને કટ્ટરવાદ ફક્ત આપણા દેશો માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર માનવતા માટે ગંભીર પડકારો ઉભા કરે છે.

વૈશ્વિક શાંતિ અને સ્થિરતા માટે આ દળો સામે ગાઢ સહયોગ જરૂરી છે. કેનેડિયન પક્ષ દ્વારા જાહેર કરાયેલા એક નિવેદન અનુસાર, બંને નેતાઓ ગેરકાયદેસર ડ્રગ હેરફેર અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠિત ગુનાહિત નેટવર્ક સામે લડવા જેવા સહિયારા મુદ્દાઓ સહિત સુરક્ષા અને કાયદા અમલીકરણ સહયોગને આગળ વધારવા સંમત થયા હતા. વડા પ્રધાન કાર્નેએ એ પણ ભાર મૂક્યો કે કેનેડા આંતરરાષ્ટ્રીય દમન સામે મજબૂત પગલાં લેવાનું ચાલુ રાખશે.

કેનેડા દુર્લભ પૃથ્વી ખનિજોના વિશાળ ભંડાર ધરાવે છે
મહત્વપૂર્ણ ખનિજો પર દુર્લભ પૃથ્વી ધાતુઓના પુરવઠા કરાર ભારતના સ્વચ્છ ઉર્જા મિશન અને ઇલેક્ટ્રિક વાહન (EV) ઉદ્યોગ માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે. કેનેડા દુર્લભ પૃથ્વી ખનિજોના વિશાળ ભંડાર ધરાવે છે અને આ કરાર ભારત માટે એક મજબૂત અને સુરક્ષિત સપ્લાય ચેઇન સુનિશ્ચિત કરશે.

આ આગામી પેઢીની ઊર્જા ભાગીદારી હાઇડ્રોકાર્બન, તેમજ ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને ઊર્જા સંગ્રહ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં એક ક્રાંતિકારી પગલામાં, ઘણી કેનેડિયન યુનિવર્સિટીઓ ભારતમાં કેમ્પસ ખોલવાની યોજના ધરાવે છે. કૃત્રિમ બુદ્ધિ (AI), આરોગ્યસંભાળ, કૃષિ અને નવીનતાના ક્ષેત્રોમાં બંને દેશોની યુનિવર્સિટીઓ વચ્ચે નવી ભાગીદારીની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. વધુમાં, “પ્રતિભા અને નવીનતા વ્યૂહરચના” લોકો-થી-લોકોના સંપર્કોને વધુ મજબૂત બનાવશે.