દિવાળીના પર્વની શરૂઆત ધનતેરસથી થાય છે. હિન્દુ ધર્મમાં ધનતેરસનું વિશેષ ધાર્મિક મહત્ત્વ છે. આ દિવસે માતા લક્ષ્મી, ભગવાન કુબેર અને ભગવાન ધન્વંતરીની પૂજા કરવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, ધનતેરસના દિવસે સોના-ચાંદી, વાસણો અને નવી વસ્તુઓની ખરીદી કરવી શુભ માનવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે કરવામાં આવેલી પૂજા અને શુભ કાર્યો ઘરમાં સુખ, સમૃદ્ધિ અને આરોગ્ય લાવે છે.
ધનતેરસ 2026 ક્યારે છે?
વર્ષ 2026માં ધનતેરસનો તહેવાર શુક્રવાર, 6 નવેમ્બરના રોજ ઉજવવામાં આવશે. આ દિવસ આસો વદ તેરસ એટલે કે કારતક કૃષ્ણ પક્ષની ત્રયોદશી તિથિ સાથે જોડાયેલો છે.
પંચાંગ અનુસાર, ત્રયોદશી તિથિ 6 નવેમ્બરે સવારે 10:30 વાગ્યે શરૂ થશે અને 7 નવેમ્બરે સવારે 10:47 વાગ્યે પૂર્ણ થશે.
ધનતેરસ 2026 પૂજાનું શુભ મુહૂર્ત
અમદાવાદ માટે માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન કુબેરની પૂજાનું મુખ્ય શુભ મુહૂર્ત નીચે મુજબ છે:
- તારીખ: 6 નવેમ્બર 2026, શુક્રવાર
- લક્ષ્મી-કુબેર પૂજા મુહૂર્ત: સાંજે 6:30થી રાત્રે 8:28 વાગ્યા સુધી
- પ્રદોષ કાળ: સાંજે 5:59થી રાત્રે 8:33 વાગ્યા સુધી
- વૃષભ કાળ: સાંજે 6:30થી રાત્રે 8:28 વાગ્યા સુધી
નોંધ: આ સમય અમદાવાદ માટે છે. અન્ય શહેરોમાં સ્થાનિક સૂર્યાસ્ત અને પંચાંગ પ્રમાણે મુહૂર્તમાં થોડો ફેરફાર થઈ શકે છે.
ધનતેરસની પૂજા કેવી રીતે કરવી?
ધનતેરસના દિવસે સવારે વહેલા ઊઠીને ઘરની સાફ-સફાઈ કરવી. ત્યારબાદ ઘરના મુખ્ય દરવાજા પર રંગોળી બનાવી દીવા પ્રગટાવવા. સાંજે શુભ મુહૂર્તમાં પૂજાની તૈયારી કરવી.
પૂજા કરવાની સરળ વિધિ:
- સૌપ્રથમ પૂજાસ્થળને સ્વચ્છ કરીને ત્યાં લાલ કે પીળું કપડું પાથરો.
- ત્યારબાદ ભગવાન ગણેશ, માતા લક્ષ્મી, ભગવાન કુબેર અને ભગવાન ધન્વંતરીની પ્રતિમા અથવા તસવીર સ્થાપિત કરો.
- ભગવાનને કંકુ, ચોખા, ફૂલ, અગરબત્તી અને દીવો અર્પણ કરો.
- માતા લક્ષ્મીને ફળ, મીઠાઈ અને નૈવેદ્ય ધરાવો.
- ભગવાન કુબેરની પૂજા કરીને ઘરમાં સુખ-સમૃદ્ધિ અને ધનની વૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરો.
- ભગવાન ધન્વંતરીની પૂજા કરીને પરિવારના સારા સ્વાસ્થ્યની કામના કરો.
- અંતમાં આરતી કરીને પરિવારના તમામ સભ્યોને પ્રસાદ આપો.
ધનતેરસના દિવસે યમદીપદાનનું મહત્ત્વ
ધનતેરસના દિવસે યમદીપદાન કરવાની પણ પરંપરા છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, આ દિવસે ઘરના મુખ્ય દરવાજાની બહાર દક્ષિણ દિશા તરફ દીવો પ્રગટાવવામાં આવે છે. તેને યમરાજને સમર્પિત દીવો કહેવામાં આવે છે.
માન્યતા છે કે યમદીપદાન કરવાથી પરિવારના સભ્યોને અકાળ મૃત્યુના ભયથી રક્ષણ મળે છે. આ દીવો પરિવારના સુખ, શાંતિ અને દીર્ઘાયુ માટે પ્રગટાવવામાં આવે છે.
ધનતેરસના દિવસે શું ખરીદવું શુભ માનવામાં આવે છે?
ધનતેરસના દિવસે નવી વસ્તુઓ ખરીદવાની પરંપરા છે. ખાસ કરીને નીચેની વસ્તુઓ ખરીદવી શુભ માનવામાં આવે છે:
- સોનું અને ચાંદી
- ચાંદીના સિક્કા
- તાંબા અને પિત્તળનાં વાસણો
- ઘરના ઉપયોગની નવી વસ્તુઓ
- ધાતુનાં વાસણો અને પૂજાની સામગ્રી
ઘણા લોકો પોતાની આર્થિક ક્ષમતા પ્રમાણે નાની કે મોટી ખરીદી કરે છે. જોકે, ખરીદી કરતાં પહેલાં શુભ સમય અને સ્થાનિક પંચાંગનું ધ્યાન રાખવું.
ધનતેરસનું ધાર્મિક મહત્ત્વ શું છે?
પૌરાણિક કથા અનુસાર, સમુદ્ર મંથન દરમિયાન ભગવાન ધન્વંતરી અમૃત ભરેલો કળશ લઈને પ્રગટ થયા હતા. ભગવાન ધન્વંતરીને આયુર્વેદ અને આરોગ્યના દેવતા માનવામાં આવે છે. તેથી ધનતેરસના દિવસે તેમની પૂજા કરીને સારા સ્વાસ્થ્ય અને લાંબા આયુષ્યની પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
આ ઉપરાંત માતા લક્ષ્મી અને ભગવાન કુબેરની પૂજા ધન, વૈભવ અને સમૃદ્ધિ માટે કરવામાં આવે છે. આ જ કારણથી ધનતેરસને ધન અને આરોગ્ય બંનેની દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ તહેવાર માનવામાં આવે છે.
આમ, ધનતેરસના પવિત્ર દિવસે વિધિ-વિધાનથી પૂજા કરીને અને દીપ પ્રગટાવીને પરિવારની સુખ-સમૃદ્ધિ, આરોગ્ય અને શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
