બાલેન શાહની ગુલાંટી : પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં ભારત, ચીન સહિતના વિદેશી બચાવ દળોને મંજૂરી

નેપાળે પૂર અને ભૂસ્ખલન બાદ વિદેશી બચાવ ટીમોને દેશમાં પ્રવેશ ન આપવાનો નિર્ણય બદલી નાખ્યો છે. પોતાના નાગરિકો હજુ પણ લાપતા હોવાથી વિવિધ દેશોના વધતા રાજદ્વારી દબાણ વચ્ચે નેપાળે હવે ભારત, ચીન, ઓસ્ટ્રેલિયા અને દક્ષિણ કોરિયાની વિશેષ ટીમોને મર્યાદિત રીતે મદદ કરવાની મંજૂરી આપી છે. આ ટીમો ખાસ કરીને હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટની સુરંગોમાં બચાવ કામગીરી, DNA ટેસ્ટિંગ અને ફોરેન્સિક ઓળખ જેવા ટેકનિકલ ક્ષેત્રોમાં મદદ કરશે.

અગાઉ વિદેશી બચાવ ટીમોને મંજૂરી આપવાનો ઇનકાર

બુધવારે નેપાળ સરકારે કહ્યું હતું કે સ્થાનિક બચાવકર્મીઓ શોધ અને બચાવ કામગીરી સંભાળવા સક્ષમ છે અને વિદેશી બચાવ ટીમોને મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં.

પરંતુ એક જ દિવસમાં સરકારના વલણમાં ફેરફાર આવ્યો. આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ અને વિવિધ દેશોના લાપતા નાગરિકોને ધ્યાનમાં રાખીને નેપાળે હવે ચોક્કસ ટેકનિકલ ક્ષેત્રોમાં મર્યાદિત વિદેશી સહાય સ્વીકારવાનો નિર્ણય કર્યો છે.

નેપાળના એક વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીએ જણાવ્યું કે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય તરફથી ભારે દબાણ આવ્યું હતું, કારણ કે પૂર દરમિયાન તેમના નાગરિકો પણ લાપતા થયા છે. તેથી ચોક્કસ ક્ષેત્રોમાં મર્યાદિત સંખ્યામાં નિષ્ણાતોને પ્રવેશ આપવામાં આવી રહ્યો છે.

વિદેશ મંત્રી શિશિર ખાનાલે પણ કહ્યું કે હિમાલયની સરહદે આવેલા વિનાશક પૂર બાદ નેપાળને એવા વિશેષ અને ટેકનિકલ ક્ષેત્રોમાં વિદેશી મદદની જરૂર છે જ્યાં દેશ પાસે પૂરતી નિષ્ણાતી નથી. જોકે, સામાન્ય શોધ અને બચાવ કામગીરી માટે વિદેશી મદદની જરૂર નથી.

600થી વધુનાં મોત, લગભગ 2,500 લોકો હજુ લાપતા

ભોટેકોશી અને ત્રિશૂલી નદીઓના કાંઠાના વિસ્તારોમાં આવેલા ફ્લેશ ફ્લડથી ભારે વિનાશ થયો છે. શુક્રવાર સુધીમાં 600થી વધુ લોકોનાં મોત થયાં છે, જ્યારે 2,500 લોકો હજુ લાપતા હોવાનું નેપાળ ડિઝાસ્ટર ઓથોરિટીના અહેવાલમાં જણાવાયું છે.

નેપાળ ટૂરિઝમ બોર્ડના તાજેતરના આંકડા મુજબ લાપતા વિદેશી નાગરિકોમાં:

288 ભારતીયો
100 ચીની નાગરિકો
65 અમેરિકન નાગરિકો
53 યુક્રેનિયન નાગરિકો
35 ઓસ્ટ્રેલિયન નાગરિકો
33 બ્રિટિશ નાગરિકો

નો સમાવેશ થાય છે.

નેશનલ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ સેન્ટરના મૂલ્યાંકન બાદ આંતર-મંત્રાલય સમિતિએ ભારત, ચીન, ઓસ્ટ્રેલિયા અને દક્ષિણ કોરિયા પાસેથી વિશેષ સહાય મંજૂર કરી છે. અપર ત્રિશૂલી-1માં 576 લોકોનો હજુ સંપર્ક નથી. સ્થિતિ ખાસ કરીને અપર ત્રિશૂલી-1, જે 216 મેગાવોટનો રન-ઓફ-ધ-રિવર હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ છે, ત્યાં અત્યંત ગંભીર છે. શુક્રવારની મોડી રાત સુધી 576 કામદારોનો સંપર્ક થઈ શક્યો નથી. આપત્તિ સમયે આ પ્રોજેક્ટમાં આશરે 1,350 લોકો કામ કરી રહ્યા હતા.

ઇન્ડિપેન્ડન્ટ પાવર પ્રોડ્યુસર્સ એસોસિએશન, નેપાળના વરિષ્ઠ ઉપાધ્યક્ષ ઉત્તમ ભ્લોમે જણાવ્યું કે 576 લોકોનો કોઈ સંપર્ક નથી અને તેઓ ક્યાં છે તેની સ્પષ્ટ માહિતી પણ ઉપલબ્ધ નથી. જો કેટલાક લોકો સુરંગોમાં ફસાયેલા હોય અને સમયસર તેમના સુધી પહોંચી શકાય, તો તેમને બચાવવાની શક્યતા હજુ છે.

પૂર અને ભૂસ્ખલનના કારણે રસ્તાઓને ભારે નુકસાન થયું છે અને મોબાઇલ તથા ટેલિફોન નેટવર્ક પણ ખોરવાઈ ગયું છે. આ કોમ્યુનિકેશન બ્લેકઆઉટને કારણે લાપતા લોકોની સ્થિતિ અને તેમના સ્થળ વિશે માહિતી મેળવવી વધુ મુશ્કેલ બની છે.

અધિકારીઓ અસરગ્રસ્ત વિસ્તારો સુધી પહોંચવા માટે ખાનગી હેલિકોપ્ટરનો ઉપયોગ કરવાની પણ વિચારણા કરી રહ્યા છે. જોકે, મર્યાદિત લેન્ડિંગ સ્પેસ તથા ટેકનિકલ અને સુરક્ષા સંબંધિત પડકારો હવાઈ બચાવ કામગીરીને મુશ્કેલ બનાવી રહ્યા છે.

ભારતે બચાવ અને તબીબી ટીમ મોકલી

ભારતે નેપાળને સુરંગ બચાવ ટીમ, મેડિકલ ટીમ અને નેશનલ ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ફોર્સ (NDRF)ના કર્મચારીઓની મદદની ઓફર કરી છે.

ભારતના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે આ માહિતી આપી હતી. વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે શુક્રવારે તેમના નેપાળી સમકક્ષ શિશિર ખાનાલ સાથે વાતચીત કરી અને ભારત તરફથી વિવિધ પ્રકારની મદદની ઓફર કરી હતી. જયશંકરે એ પણ જણાવ્યું કે માનવતાવાદી સહાયનો 10 ટનનો ત્રીજો જથ્થો કાઠમંડુ માટે રવાના થયો છે. તેમાં પોર્ટેબલ જનરેટર, ડિગ્નિટી કિટ્સ, ફૂડ પેકેટ્સ અને પાણી શુદ્ધિકરણની ગોળીઓનો સમાવેશ થાય છે. ભારતની રાહત સામગ્રીના ચોથા જથ્થા સાથે 11 સભ્યોની ડોક્ટરો, પેરામેડિક્સ અને સુરંગ બચાવ નિષ્ણાતોની ટીમ પણ નેપાળ મોકલવામાં આવી છે.

દક્ષિણ કોરિયા સહિત અન્ય દેશો પણ મદદ માટે આગળ આવ્યા

દક્ષિણ કોરિયાએ પણ મદદની ઓફર કરી છે. તેના 9 નાગરિકોનો સંપર્ક થઈ શક્યો નથી. દક્ષિણ કોરિયાના વિદેશ મંત્રી ચો હ્યુને કાઠમંડુને કોરિયન પ્રોમ્પ્ટ રિસ્પોન્સ ટીમને શોધ અને બચાવ કામગીરી સરળતાથી કરવાની મંજૂરી આપવા વિનંતી કરી છે. સિયોલ તરફથી કોરિયા ડિઝાસ્ટર રિલીફ ટીમ તૈનાત કરવાની તૈયારી પણ શરૂ કરવામાં આવી છે. વિદેશી ટીમો મુખ્યત્વે રસુવા અને નુવાકોટના હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટની સુરંગો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. પૂરથી આ વિસ્તારોમાં કુલ 14 હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ પ્રભાવિત થયા છે.

DNA ટેસ્ટિંગમાં પણ મળશે વિદેશી મદદ

નેપાળને DNA ટેસ્ટિંગ અને ફોરેન્સિક ઓળખ માટે પણ આંતરરાષ્ટ્રીય સહાય મળશે. નેપાળની લેબોરેટરીઓમાં મર્યાદિત ક્ષમતા હોવાથી મોટી સંખ્યામાં DNA સેમ્પલની પ્રક્રિયા કરવી મુશ્કેલ છે. વિદેશી નિષ્ણાતો મોટી સંખ્યામાં સેમ્પલ ઝડપથી પ્રોસેસ કરવામાં અને મૃતદેહોની ઓળખ કરવામાં મદદ કરશે, જેથી ઓળખ બાદ મૃતદેહોને તેમના પરિવારજનોને સોંપી શકાય.

નેપાળે સામાન્ય શોધ અને બચાવ કામગીરીમાં વિદેશી દળોને અગાઉ નકારી કાઢ્યા હતા, પરંતુ હવે ભારત, ચીન, ઓસ્ટ્રેલિયા અને દક્ષિણ કોરિયાની વિશેષ ટેકનિકલ ટીમોને મંજૂરી આપી છે. ખાસ કરીને સુરંગોમાં ફસાયેલા લોકોની શોધ, DNA ટેસ્ટ અને મૃતદેહોની ઓળખ હવે આંતરરાષ્ટ્રીય નિષ્ણાતોની મદદથી ઝડપી બનાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.