ગુજરાતમાં દશેરા 20 ઓક્ટોબરે ઉજવાશે, શસ્ત્ર પૂજા માટે બપોરનો સમય શુભ; જાણો વિજયાદશમીની તિથિ અને રાવણ દહનનો સમય

અમદાવાદ: નવરાત્રિના નવ દિવસની ઉજવણી બાદ હવે દશેરા એટલે કે વિજયાદશમીનો પવિત્ર તહેવાર ઉજવવામાં આવશે. હિન્દુ ધર્મમાં દશેરાનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. આ તહેવાર અસત્ય પર સત્ય અને અધર્મ પર ધર્મના વિજયનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. વર્ષ 2026માં ગુજરાત સહિત દેશના અનેક વિસ્તારોમાં મંગળવાર, 20 ઓક્ટોબરના રોજ દશેરાની ઉજવણી કરવામાં આવશે.

દશેરા 2026ની તારીખ અને દશમી તિથિ

હિન્દુ પંચાંગ અનુસાર, આસો સુદ દશમીની તિથિ 20 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ બપોરે આશરે 12:50 વાગ્યે શરૂ થશે અને 21 ઓક્ટોબરના રોજ બપોરે આશરે 2:11 વાગ્યે પૂર્ણ થશે. પ્રદોષ કાળ અને વિજયાદશમીની પરંપરાગત ગણતરીને આધારે આ વર્ષે દશેરા 20 ઓક્ટોબરે ઉજવવામાં આવશે.

શસ્ત્ર પૂજા અને વિજય મુહૂર્ત ક્યારે?

દશેરાના દિવસે શસ્ત્ર પૂજા, વાહન પૂજા, સાધનોની પૂજા અને શમી વૃક્ષની પૂજાનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. પંચાંગ અનુસાર, વિજય મુહૂર્ત દરમિયાન પૂજા અને નવા કાર્યની શરૂઆત કરવી શુભ માનવામાં આવે છે.

• તારીખ: 20 ઓક્ટોબર, 2026, મંગળવાર
• વિજય મુહૂર્ત: બપોરે આશરે 2:19થી 3:05 વાગ્યા સુધી (સુરત અને અમદાવાદ માટે)
• વડોદરા: બપોરે આશરે 2:17થી 3:04 વાગ્યા સુધી

આ સમય શહેર અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે થોડો બદલાઈ શકે છે. તેથી પૂજા કરતાં પહેલાં સ્થાનિક પંચાંગનો સમય તપાસવો યોગ્ય રહેશે.

હિન્દુ ધર્મમાં દશેરા એટલે કે વિજયાદશમીના પર્વનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. આ તહેવાર અધર્મ પર ધર્મ અને અસત્ય પર સત્યના વિજયનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક પરંપરા અનુસાર, આ દિવસે ભગવાન શ્રીરામે રાવણનો વધ કરીને વિજય પ્રાપ્ત કર્યો હતો. તેથી જ દશેરાના પર્વને શુભ કાર્યો, નવી શરૂઆત અને સકારાત્મક સંકલ્પો માટે વિશેષ માનવામાં આવે છે.

દશેરાના દિવસે લોકો ભગવાનની પૂજા-અર્ચના કરે છે, શસ્ત્રપૂજન કરે છે અને પોતાના જીવનમાં સુખ-સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરે છે. જોકે, કેટલીક ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર આ દિવસે અમુક કાર્યો કરવાનું ટાળવું જોઈએ. ચાલો જાણીએ દશેરાના દિવસે કઈ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ.

1. તામસિક ભોજન અને નશાથી દૂર રહો

ધાર્મિક માન્યતા અને પરંપરા અનુસાર, દશેરાના દિવસે માંસ, માછલી, ઈંડાં, ડુંગળી, લસણ અને દારૂ જેવા પદાર્થોથી દૂર રહેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. આ દિવસને ધાર્મિક પવિત્રતા, સંયમ અને સાત્ત્વિક જીવનશૈલી સાથે જોડવામાં આવે છે. તેથી ઘણા લોકો આ દિવસે સાત્ત્વિક ભોજન ગ્રહણ કરે છે અને પૂજા-અર્ચનામાં સમય વિતાવે છે.

2. પશુ-પક્ષીઓ અને પ્રકૃતિને નુકસાન ન પહોંચાડો

દશેરાનો તહેવાર સારા કર્મો અને સદભાવનાનો સંદેશ આપે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, આ દિવસે કોઈ પણ પશુ, પક્ષી કે અન્ય જીવને નુકસાન પહોંચાડવું અથવા તેમની હત્યા કરવી ટાળવી જોઈએ. સાથે જ વૃક્ષો અને પ્રકૃતિને નુકસાન ન પહોંચાડવું જોઈએ. જીવદયા અને પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવું એ પણ સારા કર્મોનો એક ભાગ છે.

3. કોઈનું અપમાન ન કરો અને ઝઘડાથી દૂર રહો

વિજયાદશમીના પવિત્ર દિવસે કોઈ પણ મહિલા, વૃદ્ધ કે અન્ય વ્યક્તિનું અપમાન કરવું જોઈએ નહીં. આ દિવસે વાદવિવાદ, લડાઈ-ઝઘડા અને કડવાં વચનો બોલવાથી દૂર રહેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. ધાર્મિક પરંપરા અનુસાર, આ દિવસ પ્રેમ, શાંતિ અને સકારાત્મક વિચારો સાથે પસાર કરવો શુભ માનવામાં આવે છે.

4. ફાટેલાં કપડાં અને ચામડાની વસ્તુઓનું દાન ટાળો

કેટલીક ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, દશેરાના દિવસે ચામડામાંથી બનેલી વસ્તુઓ તેમજ ફાટેલાં કે તૂટેલાં કપડાંનું દાન કરવાનું ટાળવામાં આવે છે. દાનને ભારતીય સંસ્કૃતિમાં પુણ્યનું કાર્ય માનવામાં આવે છે. તેથી દાન કરતી વખતે સ્વચ્છ, ઉપયોગી અને સારી સ્થિતિમાં હોય તેવી વસ્તુઓ જરૂરિયાતમંદોને આપવી વધુ યોગ્ય છે.

5. સાંજના સમયે કેટલીક વસ્તુઓ આપવાનું ટાળો

લોકમાન્યતા અનુસાર, દશેરાના દિવસે સાંજના સમયે કોઈને સોય, ખાંડ કે મીઠું આપવાનું ટાળવામાં આવે છે. જોકે, આ માન્યતા દરેક પ્રદેશ અને પરિવારની પરંપરા પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે. આ બાબતને ધાર્મિક લોકવિશ્વાસ તરીકે જોવી જોઈએ, વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત નિયમ તરીકે નહીં.

દશેરાના દિવસે શું કરવું શુભ માનવામાં આવે છે?

ધાર્મિક પરંપરા અનુસાર, દશેરાના દિવસે પોતાના કામમાં ઉપયોગમાં લેવાતાં સાધનો, ઔજારો, હથિયારો અને વાહનોની સાફ-સફાઈ કરીને તેમનું પૂજન કરવામાં આવે છે. આ પરંપરાને શસ્ત્રપૂજન અને સાધનપૂજન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

ઘણા લોકો આ દિવસે ભગવાન શ્રીરામની પૂજા કરે છે, પરિવારના સુખ-સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરે છે અને નવા કાર્યની શરૂઆત કરે છે. જરૂરિયાતમંદોને મદદ કરવી, વડીલોનું સન્માન કરવું અને સારા કાર્યો કરવાનો સંકલ્પ લેવો પણ આ પર્વની ભાવનાને અનુરૂપ છે.

દશેરાનો પર્વ આપે છે સકારાત્મકતાનો સંદેશ

દશેરા માત્ર એક ધાર્મિક તહેવાર નથી, પરંતુ જીવનમાં સત્ય, ન્યાય, સદાચાર અને સકારાત્મકતાને અપનાવવાની પ્રેરણા આપતો પર્વ છે. આ દિવસે નકારાત્મક વિચારોનો ત્યાગ કરીને સારા કર્મો કરવાનો સંકલ્પ લેવો જોઈએ.

નોંધ: આ લેખમાં દર્શાવેલી બાબતો ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પરંપરાઓ પર આધારિત છે. વિવિધ પ્રદેશો અને પરિવારોમાં રીત-રિવાજ અલગ હોઈ શકે છે. કોઈ વસ્તુ આપવાથી કે કોઈ ચોક્કસ કાર્ય કરવાથી અશુભ પરિણામ આવે છે તેવો વૈજ્ઞાનિક પુરાવો નથી.

સુરતના ગોપીપુરા મોટી છીપવાડ વિસ્તારમાં આવેલા આશરે 250 વર્ષ પ્રાચીન ગોરબાઈ માતાજીના મંદિરે વર્ષો જૂની ધાર્મિક પરંપરા આજે પણ અવિરત જળવાઈ રહી છે. આસો સુદ સાતમના દિવસે માતાજીની સાલગીરી નિમિત્તે યોજાતા ધાર્મિક પ્રસંગમાં માનતા પૂર્ણ કરનારા ભક્તો જાહેર ચોકમાં પ્રસાદીરૂપે કોરડો ખાઈ માતાજી પ્રત્યેની પોતાની અતૂટ શ્રદ્ધા વ્યક્ત કરે છે.

ગોરબાઈ માતાજીનું આ મંદિર વર્ષોથી શ્રદ્ધાળુઓની આસ્થાનું કેન્દ્ર રહ્યું છે. દર વર્ષે માતાજીની સાલગીરીના પવિત્ર અવસરે પરંપરાગત રીતે કોરડો કાઢવામાં આવે છે. આ પ્રસંગે માનતા પૂર્ણ થયેલા ભક્તો કોરડો ખાઈ માતાજીના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરવાની લાગણી સાથે ધન્યતા અનુભવે છે.

વર્ષોથી ચાલી આવતી આ અનોખી પરંપરા ગોપીપુરાની ધાર્મિક ઓળખ અને સાંસ્કૃતિક વારસાનું અભિન્ન અંગ બની રહી છે. સાલગીરીના અવસરે મોટી સંખ્યામાં ભક્તો માતાજીનાં દર્શન કરવા અને ધાર્મિક વિધિઓમાં ભાગ લેવા ઉમટી પડે છે. જેના કારણે સમગ્ર વિસ્તારમાં ભક્તિ અને શ્રદ્ધાભર્યો માહોલ સર્જાય છે.

સુરત: વર્ષ 2026માં લાલભાઈ કોન્ટ્રાક્ટર સ્ટેડિયમ ખાતે આયોજિત SDCAના નવરાત્રી મહોત્સવમાં Shiven દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલું સાંસ્કૃતિક થીમ આધારિત ડેકોરેશન આકર્ષણનું કેન્દ્ર બન્યું છે. આ ડેકોરેશનનો હેતુ માત્ર ભવ્ય અને સુંદર સેટઅપ તૈયાર કરવાનો નહીં, પરંતુ ભારતીય સંસ્કૃતિ, પરંપરા, આસ્થા અને હસ્તકલાને કલાત્મક રીતે રજૂ કરવાનો છે.

Shiven દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા સમગ્ર ડેકોરેશનમાં દરેક વસ્તુ પાછળ એક વિશેષ વિચાર અને સાંસ્કૃતિક મહત્ત્વ જોડાયેલું છે. પરંપરાગત વારલી આર્ટ, પૂજામાં વિશેષ મહત્ત્વ ધરાવતાં નારિયેળ, માતાજીને ચુંદડી અર્પણ કરવાની પરંપરા તેમજ જૂટ અને અન્ય કુદરતી સામગ્રીનો ઉપયોગ કરીને સમગ્ર સેટઅપને અનોખી ઓળખ આપવામાં આવી છે.

પરંપરાગત કલા અને હસ્તકલાનો અનોખો સમન્વય

ડેકોરેશનમાં પરંપરાગત કલાને વિશેષ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે. ઘેરુ જેવી પરંપરાગત સામગ્રી પર હેન્ડ પેઇન્ટિંગ અને હેન્ડવર્ક દ્વારા સુંદર કલાકૃતિઓ તૈયાર કરવામાં આવી છે. મશીનથી બનેલી વસ્તુઓ કરતાં હાથની કારીગરીને પ્રાધાન્ય આપીને ભારતીય લોકકલા અને પરંપરાગત શૈલીને જીવંત રાખવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.

આ ઉપરાંત, નાની-નાની ટોપલીઓ, હાથથી કરેલું ભરતકામ, આભલા વર્ક અને અન્ય હસ્તકલાની વસ્તુઓનો પણ ડેકોરેશનમાં સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ તમામ તત્ત્વો સમગ્ર સેટઅપને પરંપરાગત સૌંદર્યની સાથે વિશિષ્ટ સાંસ્કૃતિક ઓળખ આપે છે.

ગૃહઉદ્યોગ અને સ્થાનિક કારીગરોને પ્રોત્સાહન

Shivenના આ પ્રોજેક્ટની એક મહત્ત્વપૂર્ણ વિશેષતા ગૃહઉદ્યોગ અને સ્થાનિક કારીગરોને પ્રોત્સાહન આપવાનો અભિગમ છે. મોટા પાયે આયોજિત થતા સાંસ્કૃતિક ઉત્સવોમાં સ્થાનિક કારીગરોની કળા અને હસ્તનિર્મિત વસ્તુઓને સ્થાન મળે, તો તેમને પોતાની પ્રતિભા રજૂ કરવાની નવી તકો મળી શકે છે.

આ વિચારને કેન્દ્રમાં રાખીને ડેકોરેશનમાં વિવિધ હસ્તકલાની વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. આ પહેલ માત્ર ડેકોરેશનને સુંદર બનાવતી નથી, પરંતુ પરંપરાગત કારીગરીને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને ગૃહઉદ્યોગોને નવી ઓળખ અપાવવાનો સંદેશ પણ આપે છે.

પર્યાવરણલક્ષી અભિગમને પ્રાથમિકતા

આધુનિક ડેકોરેશનમાં પર્યાવરણ પ્રત્યેની જવાબદારીને પણ મહત્ત્વ આપવામાં આવ્યું છે. Shiven દ્વારા પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડતી સામગ્રીનો ઉપયોગ શક્ય તેટલો ઓછો રાખવાનો અને કુદરતી તથા પરંપરાગત સામગ્રીને પ્રાધાન્ય આપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.

આ અભિગમ દ્વારા ઉત્સવની ભવ્યતા જાળવી રાખવાની સાથે પર્યાવરણ સંરક્ષણનો સકારાત્મક સંદેશ પણ આપવામાં આવ્યો છે.

માતાજીનાં નવેય સ્વરૂપોની કલાત્મક રજૂઆત

નવરાત્રી શક્તિની આરાધના અને ભક્તિનો પર્વ છે. આ ભાવનાને ધ્યાનમાં રાખીને સમગ્ર ડેકોરેશનમાં માતાજીનાં નવેય સ્વરૂપોને અલગ-અલગ રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યાં છે. આ રજૂઆત દ્વારા ભક્તોને ધાર્મિક આસ્થા સાથે ભારતીય સંસ્કૃતિ અને પરંપરાની વિવિધતા નિહાળવાની તક મળે છે.

ખાસ કરીને નવી પેઢી આ ડેકોરેશનને નિહાળે ત્યારે માત્ર તેની સુંદરતાથી આકર્ષાય એટલું જ નહીં, પરંતુ માતાજીનાં નવેય સ્વરૂપો, તેમની સાથે જોડાયેલી પરંપરાઓ અને ભારતીય સંસ્કૃતિ વિશે વધુ જાણવાની ઉત્સુકતા પણ અનુભવે, તેવો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે.

ડિઝાઇનની સાથે સંસ્કૃતિ અને સંદેશનું પણ મહત્ત્વ

SDCAના નવરાત્રી મહોત્સવ માટેના આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટનું પ્લાનિંગ, ડિઝાઇનિંગ અને પ્રોડક્શન Shiven દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. આ પ્રોજેક્ટ પાછળનો મુખ્ય વિચાર એ છે કે ડિઝાઇન માત્ર દેખાવમાં સુંદર ન હોવી જોઈએ, પરંતુ તેની પાછળ સંસ્કૃતિ, પરંપરા અને સામાજિક જવાબદારીનો સંદેશ પણ હોવો જોઈએ.

Shivenનું આ ડેકોરેશન ભારતીય સંસ્કૃતિને જીવંત રાખવા, પરંપરાગત કલા અને હસ્તકલાને પ્રોત્સાહન આપવા, સ્થાનિક કારીગરો તથા ગૃહઉદ્યોગોને નવી તકો આપવા અને પર્યાવરણ પ્રત્યેની જવાબદારી નિભાવવાના પ્રયાસનું પ્રતિબિંબ છે.

આમ, લાલભાઈ કોન્ટ્રાક્ટર સ્ટેડિયમ ખાતે યોજાઈ રહેલા SDCAના નવરાત્રી મહોત્સવમાં Shiven દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલું ડેકોરેશન સૌંદર્યની સાથે સંસ્કૃતિ, આસ્થા, કારીગરી અને પર્યાવરણ સંરક્ષણનો સુંદર સંદેશ રજૂ કરે છે.