દશેરા એટલે અધર્મ પર ધર્મની જીતનો પર્વ. આ દિવસે રાવણના પૂતળાનું દહન કરવાની પરંપરા પાછળ રામાયણ સાથે જોડાયેલી અનેક ધાર્મિક માન્યતાઓ છે. જાણો, શા માટે દર વર્ષે વિજયાદશમીના દિવસે રાવણ દહન કરવામાં આવે છે.
ભારતમાં દશેરા અથવા વિજયાદશમીનો તહેવાર ખૂબ જ ઉત્સાહ અને શ્રદ્ધા સાથે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસે દેશના અનેક વિસ્તારોમાં રાવણ, કુંભકર્ણ અને મેઘનાદનાં પૂતળાંનું દહન કરવામાં આવે છે. રાવણ દહન માત્ર એક ધાર્મિક પરંપરા નથી, પરંતુ તે સત્યની અસત્ય પર, ધર્મની અધર્મ પર અને સદાચારની દુષ્ટતા પર જીતનું પ્રતીક પણ છે.
પરંતુ શું તમે જાણો છો કે રાવણ દહન માટે દશેરાનો દિવસ જ કેમ પસંદ કરવામાં આવ્યો છે? તેની પાછળ રામાયણમાં વર્ણવાયેલી ભગવાન શ્રીરામ અને રાવણ વચ્ચેના યુદ્ધ સાથે જોડાયેલી ધાર્મિક માન્યતા છે.
ભગવાન શ્રીરામે દશેરાના દિવસે કર્યો હતો રાવણનો વધ
રામાયણ અનુસાર, લંકાના રાજા રાવણે માતા સીતાનું અપહરણ કર્યું હતું. માતા સીતાને રાવણના કબજામાંથી મુક્ત કરાવવા માટે ભગવાન શ્રીરામે વાનરસેનાની મદદથી લંકા પર ચઢાઈ કરી હતી. ત્યારબાદ ભગવાન શ્રીરામ અને રાવણ વચ્ચે ભીષણ યુદ્ધ થયું હતું.
ધાર્મિક પરંપરા અનુસાર, આ યુદ્ધના અંતે ભગવાન શ્રીરામે વિજયાદશમીના દિવસે રાવણનો વધ કર્યો હતો અને અધર્મનો અંત લાવી ધર્મની સ્થાપનાનો સંદેશ આપ્યો હતો. આ જ વિજયની યાદમાં દર વર્ષે આસો મહિનાના શુક્લ પક્ષની દશમી તિથિએ દશેરા ઉજવવામાં આવે છે.
વિજયાદશમી નામ પાછળનું કારણ શું છે?
દશેરાને વિજયાદશમી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ‘વિજય’ એટલે જીત અને ‘દશમી’ એટલે દશમી તિથિ. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, આ દિવસે ભગવાન શ્રીરામે રાવણ પર વિજય મેળવ્યો હતો. તેથી આ તહેવારને વિજયાદશમી નામ આપવામાં આવ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે.
આ દિવસ આપણને યાદ અપાવે છે કે વ્યક્તિ ગમે તેટલી શક્તિશાળી હોય, પરંતુ જો તે અહંકાર, અન્યાય અને અધર્મના માર્ગે ચાલે છે, તો અંતે તેનો પરાજય નિશ્ચિત છે.
રાવણ દહનનો ધાર્મિક અર્થ શું છે?
રાવણને રામાયણમાં મહાન વિદ્વાન, શિવભક્ત અને શક્તિશાળી રાજા તરીકે પણ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. જોકે, તેનો અહંકાર, સીતાનું અપહરણ અને અન્યાયપૂર્ણ વર્તન તેના વિનાશનું કારણ બન્યાં હતાં.
રાવણ દહન દ્વારા સમાજને સંદેશ આપવામાં આવે છે કે મનુષ્યે પોતાના જીવનમાંથી અહંકાર, ક્રોધ, લોભ, ઈર્ષ્યા અને અન્યાય જેવી નકારાત્મક વૃત્તિઓનો અંત લાવવો જોઈએ. રાવણના દસ માથાંને ઘણીવાર માનવીની વિવિધ નકારાત્મક વૃત્તિઓના પ્રતીક તરીકે પણ સમજાવવામાં આવે છે. જોકે, આ અર્થઘટન ધાર્મિક અને લોકપ્રચલિત માન્યતાઓ પર આધારિત છે.
દશેરા માત્ર રાવણ દહનનો તહેવાર નથી
દશેરાનું ધાર્મિક મહત્ત્વ માત્ર ભગવાન શ્રીરામની જીત પૂરતું મર્યાદિત નથી. દેશના અનેક ભાગોમાં આ દિવસે દેવી દુર્ગાની પૂજા પણ કરવામાં આવે છે. એક લોકપ્રચલિત ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, દેવી દુર્ગાએ મહિષાસુરનો વધ કરીને દુષ્ટ શક્તિઓનો અંત કર્યો હતો.
આ રીતે વિજયાદશમીના પર્વમાં શક્તિ, ધર્મ, સત્ય અને ન્યાયની જીતનો સંદેશ સમાયેલો છે. આ દિવસે લોકો નવા કાર્યોની શરૂઆત કરવાનું પણ શુભ માને છે.
રાવણ દહન આપણને શું શીખવે છે?
રાવણ દહનનો સાચો અર્થ માત્ર પૂતળું બાળવા પૂરતો નથી. તેનો સંદેશ એ છે કે આપણે આપણા જીવનમાં રહેલી ખરાબ વૃત્તિઓને ઓળખીને તેને દૂર કરવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. ભગવાન શ્રીરામના જીવનમાંથી સત્ય, મર્યાદા, કર્તવ્યનિષ્ઠા અને ધર્મના માર્ગે ચાલવાની પ્રેરણા મળે છે.
આથી દર વર્ષે દશેરાના દિવસે થતું રાવણ દહન આપણને યાદ અપાવે છે કે અંતે જીત હંમેશાં સત્ય અને ધર્મની જ થાય છે.
