આરતી પૂરી થયા પછી થાળીની આસપાસ પાણી ઓવારવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ ઘણા લોકો આચમન કરે છે અથવા પાણી પોતાના પર છાંટે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ પરંપરા શા માટે કરવામાં આવે છે? આ માત્ર વર્ષોથી ચાલી આવતી રીત નથી, પરંતુ હિંદુ પૂજા પદ્ધતિમાં આચમનને શુદ્ધિકરણ સાથે જોડવામાં આવ્યું છે. આ પરંપરા પાછળની માન્યતા અને યોગ્ય રીત જાણવી પણ એટલી જ જરૂરી છે.
આચમન શા માટે કરવામાં આવે છે?
આચમનનો અર્થ છે ધાર્મિક વિધિ દરમિયાન થોડું પાણી ગ્રહણ કરીને શુદ્ધિકરણની પ્રક્રિયા કરવી. અનેક પૂજા પદ્ધતિઓમાં પૂજા શરૂ કરતાં પહેલાં આચમનનો સમાવેશ કરવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, આચમન દ્વારા સાધક શરીર અને મનની શુદ્ધિ માટે ભગવાનનું સ્મરણ કરે છે. વિવિધ પૂજા વિધિઓમાં ત્રણ વખત આચમન કરવાનો ઉલ્લેખ પણ મળે છે.
આરતીમાં દીવો અને કપૂર પ્રગટાવવામાં આવે છે. ધાર્મિક પરંપરામાં અગ્નિને પવિત્ર તત્વ માનવામાં આવે છે. આરતી બાદ પાણી ઓવારવાની પરંપરાને કેટલીક જગ્યાએ અગ્નિની ઉષ્ણતા બાદ શીતળતા અને પવિત્રતાના પ્રતીક તરીકે સમજવામાં આવે છે. જોકે આ રીત દરેક સંપ્રદાય અને કુટુંબમાં એકસરખી હોય તે જરૂરી નથી.
આચમન કરતી વખતે શું ધ્યાન રાખવું?
આચમન સામાન્ય રીતે સ્વચ્છ જગ્યાએ બેસીને કરવામાં આવે છે. પૂજા વિધિઓમાં સ્વચ્છ પાણીનો ઉપયોગ કરીને જમણા હાથથી ત્રણ વખત આચમન કરવાની રીત જોવા મળે છે.
આ દરમિયાન ભગવાનનું સ્મરણ અને મંત્રોચ્ચાર કરવો પરંપરાગત રીતે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. કેટલીક વિધિઓમાં આચમન બાદ હાથની શુદ્ધિ માટે પણ પાણીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
આચમનની ચોક્કસ પદ્ધતિ અને મંત્રો સંપ્રદાય તથા કુટુંબની પરંપરા પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે. તેથી કોઈ એક રીતને સર્વમાન્ય નિયમ માનવાને બદલે પોતાની પરંપરા અને જાણકાર પૂજારીના માર્ગદર્શન મુજબ આ વિધિ કરવી યોગ્ય છે.
