રાજસ્થાન હાઇકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયમાં ચુકાદો આપ્યો છે કે બે પુખ્ત વયના લોકો લગ્ન યોગ્ય ઉંમરના ન હોય તો પણ પરસ્પર સંમતિથી લિવ-ઇન સંબંધમાં રહી શકે છે. ભારતમાં લગ્ન માટે લઘુત્તમ ઉંમર છોકરી માટે 18 અને છોકરા માટે 21 વર્ષ છે. જ્યારે પુખ્ત વયની ઉંમર 18 છે.
જાસ્ટિસ અનૂપ કુમાર ધાંડે સોમવારે આવા બે પુખ્ત વયના લોકો દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજી પર સુનાવણી કરતી વખતે આ મહત્વપૂર્ણ આદેશ આપ્યો હતો. રાજસ્થાનના કોટા રહેવાસી 18 વર્ષની છોકરી અને ૧૯ વર્ષના છોકરાએ રક્ષણની માંગ કરી હતી. છોકરી લગ્ન કરવા યોગ્ય ઉંમરની છે. પણ છોકરો હજુ બે વર્ષ નાનો છે.
ગુરુવારે ચુકાદાની નકલ અપલોડ કરવામાં આવી હતી. અરજી મુજબ, દંપતીએ પોલીસ સુરક્ષાની વિનંતી કરી હતી, જેમાં જણાવ્યું હતું કે તેઓ સંમતિથી લિવ-ઇન રિલેશનશિપમાં રહી રહ્યા છે. દંપતીએ ૨૭ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૫ ના રોજ લિવ-ઇન કરાર કર્યો હતો. અરજદારોના મતે. છોકરીનો પરિવાર આ સંબંધનો વિરોધ કરે છે અને તેમને જાનથી મારી નાખવાની ધમકી આપવામાં આવી છે.
તેમણે જણાવ્યું હતું કે પોલીસને લેખિત અપીલ કર્યા પછી પણ કોઈ કાર્યવાહી કરવામાં આવી નથી. રાજ્ય તરફથી સરકારી વકીલ વિવેક ચૌધરીએ દલીલ કરી હતી કે છોકરાની ઉંમર 21 વર્ષની ન હોવાથી. તે કાયદેસર રીતે લગ્ન કરી શકે નહીં. તેથી, તેમને લિવ-ઇન પાર્ટનરશિપમાં રહેવાની મંજૂરી આપવી જોઈએ નહીં. જો કે, હાઇકોર્ટે આ દલીલને ફગાવી દીધી હતી. એમ કહીને કે બંધારણની કલમ ૨૧ જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાના અધિકારની ખાતરી આપે છે. અને કોઈપણ ધમકી બંધારણીય ઉલ્લંઘન છે.
કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે રાજ્યની દરેક નાગરિકના જીવન અને સ્વતંત્રતાનું રક્ષણ કરવાની બંધારણીય જવાબદારી છે. ન્યાયાધીશે કહ્યું. અરજદારો લગ્ન યોગ્ય ઉંમરના નથી. તેથી તેમને તેમના મૂળભૂત અધિકારથી વંચિત રાખી શકાય નહીં. કોર્ટે એમ પણ કહ્યું કે લિવ-ઇન ગેરકાયદેસર નથી કે ભારતીય કાયદા હેઠળ ગુનો નથી. કોર્ટે ભીલવાડા અને જોધપુર ગ્રામ્યના પોલીસ અધિક્ષકોને ધમકીઓના આરોપોની તપાસ કરવા અને જો જરૂરી હોય તો દંપતીને સુરક્ષા પૂરી પાડવાનો આદેશ આપ્યો.
